دگرگونی معنایی در واژه‌های شمس‌النهار (نخستین نشریۀ افغانستان) و مقایسۀ آن با هفته‌نامۀ‌ کابل (از نشریه‌های متاخر افغانستان)

زبان روزنامه نگاری افغانستان از یک‍‍ ونیم سده به این ‍سو دگرگونی هایی را از سر گذرانده است. یکی از این‌ها دگرگونی معنایی واژگان از نوع کاهش واژگانی ‌ است. در این پژوهش، دگرگونی معنایی واژه های زبان فارسی در شمس ‍النهار (نخستین نشریۀ افغانستان) و مقایسۀ آن با هفت‌‍نامۀ کابل، یکی از نشریه‌ها متاخر، بررسی شده است. هدف این پژوهش نمایاندن نوع، بسامد دگرگونی معنایی از نوع کاهش واژگانی (متروک‌شدن یکی از معناهای واژه‌ها یا متروک‌شدن کامل آن‌ها) و دریافت عوامل این دگرگونی در واژه‌های شمس ‍النهار است. این پژوهشِ بنیادی به شیوۀ توصیفی و با استفاده از منابع کتاب‍خانه‌ای صورت گرفته است. توصیف و تحلیل داده ها نشان می ‍دهد که بیشترین دگرگونی ها از نوع متروک‌شدن کلی واژ‌ه‌ها است. دلیل این دگرگونی‌ها، گرایش زبان فارسی از تکلف به‌ سادگی است. بررسی‌ها نشان می دهد که شماری از واژه‌های اردو در شمس ‍النهار رایج بوده است. هم‌چنین کاربرد شماری از واژه های بالنسبه مهجور به‌ویژه واژه‌های عربی در شمس ‍النهار نشان‌دهندۀ این است که در بازۀ زمانی نشر آن، استفاده از زبان متکلّفانه یا منشیانه در روزنامه‌نگاری بسیار رایج بوده است. در این تحقیق که برای نخستین بار به دگرگونی معنایی زبان فارسی در واژه‌های شمس ‍النهار پرداخته شده است، نوع و بسامد دگرگونی معنایی واژه‌ها به ‍صورت آماری نیز بیان شده است.

semantic transformation in the vocabulary of shams al-nahar (the first printed periodical in afghanistan) and a comparison with the kabul weekly (a later publication)

the language of journalism in afghanistan has undergone various transformations over the past one and a half centuries. one such transformation is the semantic change of vocabulary, specifically lexical attrition. this study examines the semantic changes in the persian language words used in shams al-nahar, the first printed periodical in afghanistan, and compares it with kabul weekly. this research aims to illustrate the type and frequency of semantic changes characterized by semantic and lexical attrition (the obsolescence of one meaning of words or their complete abandonment) and identify the factors contributing to these changes in shams al-nahar. this research is fundamental in purpose, descriptive in analytical method, and library-based in research methodology. the description and analysis of the data indicate that the majority of changes are of the type involving the complete obsolescence of words. the reason for these changes is the tendency of the persian language to shift from complexity to simplicity. the findings reveal that a number of urdu words were prevalent in shams al-nahar. additionally, the use of several relatively obscure words, particularly arabic words, in shams al-nahar indicates that during the period of this publication, ornate or bureaucratic prose was very prominent in journalistic language. in this research, which for the first time addresses the semantic changes in the persian language within shams al-nahar, the researcher has statistically presented the type and frequency of semantic changes in this publication.