بازخوانی انواع هنجارگریزی معنایی در کلیله و دمنه

زبان به عنوان مهم‌ترین مادۀ ادبیات و اساسی ترین وسیلۀ ارتباط، نقش انکارناپذیری در خلق آثار ادبی دارد. شاعران و نویسندگان برای بهره ‍گیری از قدرت زبان و غنای اثر ادبی از ابزارهای مختلفی استفاده می‌کنند که هنجارگریزی معنایی یکی از آن‌هاست که بهره ‍ گیری از آن در نثر، جلوه گری و شعرگونگی را به ‍دنبال خواهد داشت. با توجه ‌به کاربرد زیادِ عناصر خیال‍انگیزی در کلیله و دمنۀ نصرالله منشی بررسی شیوه‌های هنجارگریزی معنایی در این اثر در شناخت اسلوب زبانی و ادبی نثر قرن ششم اهمیت ویژه‌‌ای دارد که تاکنون به آن توجه شایانی نشده است. در این پژوهش با بهره ‍گیری از شیوۀ توصیفی- تحلیلی و نیز مطالعات کتابخانه ‍ای، ضمن تکیه بر الگوی ارائه‌شده توسط فرزان سجودی برای دسته ‍بندی انواع هنجارگریزی معنایی، نخست به هنجارگریزی معنایی تعریف، و انواع آن توضیح داده شد، سپس بسامد تک‌تک آن‌ها از کلیله و دمنه استخراج گردید. نتایج پژوهش حاضر بیانگر آن است که نصرالله منشی برای خیال ‍انگیزی بیشتر و استفادۀ بهتر از زبان، از هنجارگریزی معنایی بهره گرفته است. هنجارگریزی معنایی به روش انسان پنداری بیشتر به ‍کار رفته و بسامد آن در قیاس با انواع دیگر هنجارگریزی معنایی بیشتر است که در واقع یکی از ویژگی‍های سبکی کلیله و دمنه به شمار می‌رود. نصرالله منشی به همۀ حیوانات که شخصیت‍های اصلی داستان‍ها هستند، مشخصه ها و ویژگی‍های انسانی بخشیده است و این موضوع می‍تواند در مطالعات سبک شناسانۀ این اثر و مقایسۀ آن با سایر آثار هم ‍دوره ‍اش مورد توجه قرار گیرد.

types of semantic deviation in nasrollāh monshi’s kalilah va demnah

language, as the primary medium of literature and communication, plays a crucial role in creating literary works. among the various tools writers and poets use to harness language’s power and enrich their work is semantic deviation, a concept that emerged with the formalist school of literary criticism. formalism brought fundamental changes to literary studies, asserting that every literary work is independent and self-sufficient. the school aimed to break free from past literary norms and boundaries, challenging conventional linguistic and literary principles. formalists argued that literature’s essence lies in deviating from these conventional language boundaries. according to formalists, style emerges from deviating from standard language use. they posited that a literary work’s imaginative quality stems from surpassing common language norms for artistic purposes. semantic deviation, in particular, became a fundamental tool for writers and poets to create novel meanings in their work. this perspective led to the introduction of the concept of defamiliarization in literature, emphasizing the idea that literary language should make the familiar strange, thereby enhancing the reader’s perception and engagement with the text. shklovsky introduced the concept of defamiliarization as a technique writers and poets use to make their texts appear unfamiliar to readers. this view, held by russian formalists, was later challenged and expanded by the prague school of linguistics. unlike the formalists, who focused solely on defamiliarization in literary texts, the prague school considered all textual elements, both familiar and unfamiliar. they argued that these elements are intertwined and mutually dependent, making it impossible to examine them in isolation. this holistic approach led to the replacement of defamiliarization with the concept of foregrounding. when a writer employs defamiliarization techniques, it creates a static and conflicting relationship between these mechanisms and other textual elements. however, foregrounding affects the overall structure of the text more dynamically. according to leach, foregrounding occurs through two main methods: parallelism and deviation. parallelism can be thought of as an unexpected degree of regularity in the text, whereas deviation is an unexpected degree of irregularity in the text.