حرف«بر»از منظر دستور شناختی در 15 اثر از قرن چهارم تا ششم

حروف از اجزای مهم زبان هستند که از منظر زبان ‌شناسی و دستور زبان مطالعات متعددی روی آن‌ها انجام شده است. با این حال، بررسی حروف به‌عنوان مقوله، جایگاه آن‌ها در سازه‌ بندی‌های زبانی، حوزه‌ها و مولفه‌های معنایی و علل شکل ‌گیری این مولفه‌ها، نقشی که در سازه‌های زبانی و آفرینش ‌های ادبی ایفا می‌کنند به‌ویژه تاثیرگذاری و جایگاه آن‌ها در ساخت کنایه، مجاز و استعاره هم‌چنان از خلاهای پژوهشی‌ست به‌ویژه در نثرهای کهن فارسی. در مطالعه‌ای که روی 11 اثر تفسیری و 4 اثرغیرتفسیری از قرن چهارم تا ششم قمری صورت گرفت، هزاران نمونه از کاربردهای گوناگون حروف استخراج گردید. پس از شناسایی 340 حرف فارسی، حرف اضافۀ «بر» به دلیل اهمیت آن در ساخت مولفه‌های معنایی و آرایه‌های ادبی انتخاب گردید. در این پژوهش که به روش توصیفی‌‌تحلیلی و با استفاده از منابع کتابخانه‌ای انجام شد، تلاش گردید با توجه به داده‌های آماری و با تکیه بر مبانی دستورِ شناختی به مولفه‌های معنایی «بر»، نوع تاثیرگذاری آن، جایگاهش در سازه‌بندی‌های زبانی، چگونگی شکل‌گیری حوزه‌ها و مولفه‌های معنایی از جنبه‌های مختلف،کاربرد و نقشش در شکل‌گیری آرایه‌های ادبی و ایجاد معانی ثانویه به‌ویژه در ساخت کنایه، مجاز و استعاره پرداخته شود. شناسایی 45 مولفۀ معنایی حرف «بر»، خاستگاه هر کدام از  مولفه‌ها و بیان حوزه‌های آن، و هم‌چنین نقششان در ایجاد کنایه، استعاره، تشبیه، و معانی ثانویه از جنبه های نوآورانۀ پژوهش حاضر است.

a grammatical analysis of the particle bar in early persian prose: 4th/10th to 6th/12th centuries

this study investigates the evolution and semantic variation of the particle bar in persian prose from the 4th/10th to the 6th/12th centuries ah. this period witnessed significant transformations in grammatical categories and the emergence of novel meanings, particularly within the domain of particles, which is uniquely reflected in both exegetical and non-exegetical works of the period. the heightened focus on accurate translation and interpretation of the quran during this era spurred scholarly interest in these evolving grammatical features. while subsequent scholarship has examined particles from various perspectives, a comprehensive analysis of particles as grammatical categories, their role in linguistic structures, semantic domain and components, and the historical factors influencing their development, as well as their role in the construction of irony, metaphor, and simile, remains lacking, especially for this period of early persian prose.this research addresses this gap by employing a descriptive-analytical methodology. the analysis draws upon a corpus of 51 volumes encompassing 11 exegetical and 4 non-exegetical works. after identifying approximately 340 persian particles with multifaceted semantic components, the particle &bar& was chosen due to its centrality in the aforementioned issues. through library research and statistical data analysis informed by grammatical principles, this study explores the following: the syntactic function of bar within various linguistic structures; the historical and contextual factors contributing to the formation of its semantic domains and subcomponents; the influence of &bar& in constructing irony, metonymy, and metaphor within the selected texts.