تحلیل مولفه‌ای هم ‌زمانی واژۀ «شادمانگی» در کلیله ‌و دمنه و نقد بازگردانی آن در بازنویسی ‌های معاصر

بازنویسی متون کهن ادبی، روشی برای انتقال مفاهیم آن‌ها به خوانندگان امروزی است. ازاین‌رو، بررسی بازنوشته‌ها، به‌عنوان نمایندۀ متون اصلی، اهمیت زیادی دارد. معمولاً واژگان در هر مقطع زمانی چند مولفۀ معنایی خاص دارند که در لغت‌نامه‌ها کمتر به آن‌ها توجه شده است. این پژوهش با تکیه بر روش توصیفی-تحلیلی، بر آن بود تا واژۀ شادمانگی را در کلیله‌ و دمنه و با بهره‌گیری از روش مولفه‌های معنایی تحلیل کند و اهمیت آن‌ها را در فهم پیام متن بازگوید و درنهایت چگونگی بازتاب این واژه را در بازنوشته‌های معاصر کلیله‌ودمنه بررسی و نقد نماید. برای نیل به این هدف در گام نخست با تحلیل زنجیره‌ای که این واژه در متن اصلی به کار رفته است، مولفه‌های معنایی آن مشخص شد. در گام دوم معادل این واژه در بازنوشته‌های معاصر استخراج، و با استفاده از فرهنگ‌های معاصر معانی این معادل‌ها روشن گردید. در گام پایانی معادل‌های این واژه نقد و بررسی شد. یافته‌ها نشان می‌دهد، واژۀ شادمانگی نسبت به مولفه‌های [+ماندگاری]، [+وابسته‌به یک اتفاق به‌یادماندنی] و [+تجدیدشونده بعد از هر بار اندیشیدن بدان] نشان‌دار است؛ اما معادل‌های آن در متن بازنوشته، («خوش»، «خوشحال»، «شاد»، «مشعوف») نسبت به این مولفه‌ها خنثی است. به نظر می‌رسد یکی از موانع قابل‌توجه برای انتقال پیام متن اصلی، برگردان این نوع واژگان با مولفه‌های ویژه در بازنوشته‌های کلیله‌ و دمنه است.

synchronic componential analysis of the word shādmānegi in kalilah va demnah and critique of its translation in contemporary rewritings

reading and understanding classical literary texts poses a challenge for many modern readers. rewriting, considered a form of intralingual translation, serves as a method to convey the concepts of these texts to contemporary audiences. this research aims to extract and analyze the uses of the word shādmānegi (joy) in kalilah va demnah through descriptive methods and semantic componential analysis, express the importance of these semantic components in understanding the message of the text, and critically evaluate the intralingual translations of this word in contemporary rewritings of kalilah va demnah. the study examines rewritings by several authors, including: khadijeh vahdāni (2012), qodsieh mohammadi (2012), hamid mirzā rezā’i (2014), rāhel ʿābedi (2017), heliā abolhasani (2018), hasti farrokh (2019), and fāezeh hababi (2023). the common feature of these rewritings is that they present kalilah va demnah in its entirety for an adult readership. this research seeks to answer the following questions: (1) what are the semantic components of the persian word shādmānegi as employed in kalilah va demnah?, (2) how do the semantic nuances of shādmānegi differ from those of its near-synonyms, such as shād, within the context of the text?, and (3) to what extent do the semantic components of the equivalents used in contemporary rewritings of kalilah va demnah align with or diverge from the original persian word shādmānegi? this descriptive-analytical study proceeds in two main steps: in the first step, it identifies the contexts in which the word shādmānegi is used in kalilah va demnah and analyzes the semantic components of the word. in the second step, the equivalents of shādmānegi which are used in contemporary rewritings are identified, and their meanings are determined using contemporary dictionaries. then the usage of these equivalents are reviewed in the rewritings. to comprehend the semantic components of words like shādmānegi and shādmāni, it is crucial to examine them within their textual context and collocational chains. in kalilah va demnah, shādmānegi and shādmāni appear 5 and 7 times respectively. first, it is necessary to consider the meaning and usage of shādmānegi and shādmān in kalilah va demnah and contemporaneous texts. an illustrative example comes from the tale the hare who tricked the lion to his death: “the hare returned safely. the beasts inquired about the lion’s condition. the hare replied, ’i caused him to be engulfed in such a way that he was devoured by the earth like qārun’s treasure.’ all mounted the steed of shādmānegi and roamed freely in the secure and comfortable meadow.” this passage concludes the aforementioned tale. in this story, the lion had become a menace to all forest animals, making their lives miserable.