اثربخشی خانواده‌درمانی رفتاری بر نقش‌های خانوادگی نوجوانان ترک‌کننده سوءمصرف مواد

زمینه و هدف: سوءمصرف مواد در نوجوانان به یکی از چالش های اساسی جامعه در حال حاضر تبدیل شده است و شیوع آن پیامدهای منفی فراوانی بر افراد، خانواده‌ها و جامعه داشته است. نقش‌های خانوادگی یکی از مهم‌ترین عوامل خانوادگی است که نقش کلیدی در گرایش، بهبودی و بازگشت به سوءمصرف مواد نوجوانان دارد. پژوهش ها نشان داده که درمان خانواده محور اثربخش‌ترین روش بهبود نقش‌های خانوادگی، کارکرد انطباقی خانواده و پیشگیری یا درمان نوجوانان درگیر سوءمصرف مواد است، در حالیکه پژوهش‌های اندکی به تعیین اثربخشی درمان‌های خانواده محور بر نقش‌های خانوادگی نوجوانان دارای اختلال مصرف مواد پرداخته‌اند. پژوهش حاضر با هدف بررسی اثربخشی خانواده‌درمانی رفتاری بر نقش‌های خانوادگی نوجوانان ترک‌کننده سوءمصرف مواد انجام شد. روش پژوهش: روش این پژوهش، آزمایشی تک موردی، از نوع خط پایه چندگانه بود. با استفاده از روش نمونه گیری هدفمند، پنج نوجوان و خانواده آنها در شهر اهواز انتخاب شدند. دستورالعمل خانواده‌درمانی رفتاری در 14 جلسه و سه مرحله خط پایه، مداخله و پیگیری برای نوجوانان و مادران آنها‌ انجام شد. مادران به خرده مقیاس‌های نقش‌های خانوادگی از پرسشنامه پیوستگی و انطباق‌پذیری خانوادگی (faces-ii) پاسخ دادند. داده ها به روش ترسیم دیداری، شاخص تغییر پایا (rci) و فرمول درصد بهبودی تحلیل شدند.یافته‌ها: نتایج این پژوهش نشان داد خانواده درمانی رفتاری باعث بهبود نقش‌های خانوادگی نوجوانان ترک کننده سوءمصرف مواد شد. شاخص تغییر پایا پس از مرحله مداخله در آزمودنی اول، دوم، سوم، چهارم و پنجم به ترتیب 98/6، 23/5، 11/6، 86/6 و 98/6 به دست آمد(96/1z=). همچنین هر پنج آزمودنی درصد بهبودی معنی داری در خرده مقیاس نقش‌های خانوادگی(43، 6/39، 6/30، 47 و 45 درصد) را نشان دادند.نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج به دست آمده و از آنجا که خانواده‌درمانی رفتاری باعث بهبود نقش‌های خانوادگی می‌شود، بنابراین مشاوران خانواده و اعتیاد می توانند از خانواده‌درمانی رفتاری برای بهبود فرایند درمان نوجوانان درگیر سوءمصرف مواد استفاده کنند.