اثر مولفه‌های اصلی تغییر اقلیم بر کارایی فتوسنتزی و عملکرد دانه ارقام گندم تحت شرایط دیم

در این مطالعه به‌ منظور ارزیابی اثرات مولفه‌های تغییر اقلیم بر کارایی فتوسنتزی و عملکرد دانه چهار رقم گندم دیم (سرداری، اوحدی، واران و ایوان)، آزمایشی در دو شرایط محیط کنترل‌شده و مزرعه در سال زراعی 1401-1400 اجرا شد. در محیط کنترل‌شده آزمایش دوبار خرد شده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی شامل دما (دمای معمولی 3±25 درجه سانتی‌گراد و دمای افزایش‌یافته 3±34 درجه‌ سانتی‌گراد) در کرت‌های اصلی، دی‌اکسید کربن (380 تا 480 و 800 تا 900 قسمت در میلیون) در کرت‌های فرعی و تنش خشکی (50 درصد آبیاری نرمال و نرمال) در کرت‌های فرعی فرعی قرار گرفتند. در مزرعه آزمایش کرت‌های خردشده در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تاریخ کاشت 15، 30 مهر و 15 آبان ماه در کرت‌های اصلی و ارقام در کرت‎های فرعی اجرا شد. نتایج بخش کنترل شده نشان داد که مولفه‌های تغییر اقلیم در همه ارقام فلورسانس حداکثر را کاهش داده و منجر به فعال‌شدن مسیر خاموشی غیر فتوشیمیایی و انرژی پخش حرارتی از طریق چرخه زانتوفیل شد و نرخ انتقال الکترون کاهش یافت. اثر متقابل دما و دی‌اکسیدکربن بالا در همه ارقام و تیمار دمای بالا در ارقام سرداری، اوحدی و ایوان نرخ انتقال الکترون را افزایش داد. در مزرعه عملکرد دانه تحت تاثیر رقم و اثر متقابل رقم × ژتونیپ قرار نگرفت. در تاریخ کاشت اول عملکرد دانه نسبت به تاریخ کاشت دوم 23 درصد و تاریخ کاشت سوم 100 درصد بیشتر بود. نتیجه‌گیری شد ارقام گندم دیم باوجود شرایط تنش، سازگاری مناسبی به تغییرات اقلیمی با دفع انرژی درون سیستم‌ فتوسنتزی می‌توانند داشته باشند.

the effect of the main components of climate change onphotosynthetic efficiency and grain yield of wheat genotypes under dryland conditions

introduction:climate changes in the las t few decades due to human intensification have caused global concerns regarding their effects on agricultural products. these changes changewill affect wheat growth and performance in iran. according to the ipcc report, without greenhouse gas emissions controls, global warming is expected to increase between 1.5 and 2 °c during the 21s t century. with increasing temperatures, photosynthesisand crop growth can decrease and it can affect grain yield. reports indicated that wheat grain yield decreases by 31% under heat s tress and 57% under drought s tress conditions. in addition, when heat s tress and drought are combined, the yield declines by 76% and the grain weight by 67%. so, in this research, the effects of the main components of climate change, i.e. temperature, drought s tress and carbon dioxide, on theyield and photosynthetic mechanism of rainfed wheat genotypes were inves tigated.