اولویت‌بندی سیلخیزی زیرحوضه‌های رودخانه سرباز با استفاده از مدل swat

سیل یکی از مهم‌ترین مخاطرات تهدیدکننده جامعه بشری محسوب می‌شود، که در دهه‌های اخیر با افزایش جمعیت و تغییر اقلیم اثرات این مخاطره بیشتر شده است. بنابراین مطالعه ویژگی‌های حوضه‌ها که میزان سیل‌خیزی با آن در ارتباط است می‌تواند به مدیریت صحیح این مخاطره کمک نماید. امروزه برای اولویت‌بندی زیرحوزه‌های آبخیز از روش‌های متعددی مانند خصوصیات مورفولوژیکی، روش‌های تصمیم‌گیری و مدل‌های هیدرولوژیکی استفاده می‌گردد. این تحقیق از مدل هیدرولوژیکی swat در 21 زیرحوزه آبخیز سرباز واقع در استان سیستان‌و‌بلوچستان انجام گرفته‌است. پس از آماده‌سازی پارامترها و داده‌های ورودی، ضمن در نظر گرفتن دو سال برای گرم کردن، مدل برای یک دوره 17 ساله از سال 1999 تا 2016 واسنجی‌شد و سپس طی یک دوره پنج ساله از سال 2017 تا 2021 صحت سنجی گردید. نتایج بدست آمده در مرحله واسنجی ns=0/76 و r2=0/86 و در مرحله صحت‌سنجی ns=0/56 و r2=0/58 بدست آمد. پارامتر شماره منحنی اولیه برای شرایط رطوبتی متوسط و پارامتر آلفا در جریان برگشتی بیشترین تاثیر را در آنالیز حساسیت را داشتند. نتایج نشان داد زیرحوضه 20 با میانگین ارتفاع رواناب 2/46 در اولویت اول و زیرحوضه 10 با ارتفاع رواناب 0/06 در اولویت آخر قرار گرفت. براساس تبیین و نش-ساتکلیف میتوان نتیجه‌گیری‌کرد که مدل در شبیه‌سازی حوزه آبخیز سرباز به خوبی عمل کرده‌است و می تواند برای مدلسازی در حوضه استفاده گردد. کنترل سیل با اولویت‌بندی سیلخیزی زیرحوضه‌ها و با اعمال مدیریت‌های بهبود پوشش مراتع و احداث سازه‌های آبخیزداری در حوضه رودخانه سرباز میزان دبی سیلاب را کاهش داده و از خسارات ناگهانی پیشگیری می نماید.

flood prioritization of sarbaz river sub-basins using swat model

introductionflooding is one of the mos t important threats to human society, which has increased in recent decades with population growth and climate change. to prevent such harmfulphenomena, it is currently impossible to change the factors and elements of the atmosphere.therefore, any fundamental solution should be sought on the ground, especially in watersheds. from this point of view, areas with a high potential for flooding shouldbe properly identified. of course, to do this, it is necessary to identify the flood-prone areas inside the watershed, because due to the large size and extent of the country’s watersheds, it will not be possible to carry out implement and correct operations inprinciple. therefore, s tudying the features of basins related to flooding levels can help to properly manage this risk. nowadays, several methods such as morphological characteris tics, decision-making methods and hydrological models are used to prioritize watershed sub-basins.