تاثیر تنش‌های خشکی و شوری بر میزان کلروفیل و کاروتنوئید در برگ‌های سنجد (elaeagnus angustifolia l.)

در مناطق خشک و نیمه‌خشک تنش شوری و خشکی از مهم‌ترین مشکلات طبیعی محسوب می‌شود. با توجه به اینکه بیشتر مساحت کشور ایران در این دسته قرار دارد، استفاده از گیاهان مقاوم به این تنش‌ها می‌تواند فرصت‌های جدیدی برای بهره‌برداری از اقلیم‌های پرتنش کشور فراهم کند. این پژوهش به بررسی تاثیر سطوح مختلف خشکی و شوری بر زنده‌مانی و خصوصیات مورفوفیزیولوژیک نهال‌های یکساله سنجد پرداخته است. آزمایش در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار و در سه سطح خشکی (شاهد 100، 66 و 33 درصد ظرفیت زراعی) و چهار سطح شوری (صفر، 4، 8 و 12 دسی‌زیمنس بر متر) در گلخانه دانشکده منابع طبیعی دانشگاه تهران، از مرداد تا آبان به مدت 4 ماه انجام شد. در این تحقیق، محتوای کلروفیل و کاروتنوئید نهال‌ها مورد بررسی و اندازه‌گیری قرار گرفت. نتایج نشان داد که اثر تنش خشکی و شوری بر صفات اندازه‌گیری شده معنی‌دار است و افزایش این تنش‌ها منجر به کاهش محتوای کلروفیل و کاروتنوئید گردید. به‌طور خاص، میزان کلروفیل a برابر با 19.1 ، کلروفیل b برابر با 44.0، کلروفیل کل برابر با 94.0 و کاروتنوئید برابر با 39.0 میلی‌گرم در گرم وزن تر برگ مشاهده شد. در اثر متقابل تنش شوری و خشکی بر محتوای کلروفیل کل، در تیمارهای 66 درصد ظرفیت زراعی با سطوح نمک 4، 8 و 12 دسی‌زیمنس بر متر  به ترتیب کاهش‌های 9، 21 و 32 درصدی نسبت به شاهد مشاهده شد. همچنین، در تیمارهای 33 درصد ظرفیت زراعی، کاهش‌های 32، 40 و 45 درصدی نسبت به شاهد ثبت گردید.در مورد کاروتنوئیدها نیز، در تیمارهای 66 درصد ظرفیت زراعی و سطوح نمک مشابه، کاهش‌های 11، 13 و 17 درصدی نسبت به شاهد مشاهده شد. در تیمارهای با 33 درصد ظرفیت زراعی نیز کاهش‌های 13، 15 و 23 درصدی در میزان کاروتنوئید نسبت به شاهد ثبت گردید. این یافته‌ها نشان‌دهنده اثرات منفی قابل توجه تنش شوری و خشکی بر محتوای کلروفیل و کاروتنوئید در نهال‌های سنجد است. نتایج بر اهمیت مدیریت این تنش‌ها برای حفظ سلامت و بهره‌وری گیاهان تاکید دارد. انتخاب و پرورش گونه‌های مقاوم می‌تواند به افزایش استفاده از محیط‌های پرتنش کمک کرده و اثرات منفی این تنش‌ها را کاهش دهد.

effect of drought and salinity stress on chlorophyll and carotenoid content in russian olive leaves (elaeagnus angustifolia l.)

introduction given that the majority of iran’s land area consis ts of arid and semi-arid regions, the use of plants resis tant to salinity and drought s tress can provide a new opportunity for harnessing the potential of the country’s highly s tressful climates. therefore, this research aimed to inves tigate the effects of different levels of drought and salinity on the survival and morphophysiological characteris tics of one-year-old russian olive seedlings. material and methodsan experimental pot s tudy was conducted in a completely randomized block design with three replications and three observations, at three levels of drought (control 100%, 66%, and 33% field capacity) and four levels of salinity (zero as control, 4, 8, and 12 ds/m), in the greenhouse of the department of fores try and fores t economics, faculty of natural resources, university of tehran, from augus t to november over a period of 4 months. in this s tudy, the content of chlorophyll and carotenoids was examined and measured. resultsthe results of this s tudy showed that the main and interactive effects of drought and salinity s tress on the measured traits were significant at the probability level of 0.001. the main and interactive effects of drought and salinity s tress led to a decrease in chlorophyll and carotenoid content. the lowes t levels of chlorophyll a (19.1 milligrams per gram leaf weight), chlorophyll b (44.0 milligrams per gram leaf weight), total chlorophyll (94.0 milligrams per gram leaf weight), and carotenoid content (39 milligrams per gram leaf weight) were observed. in the interaction effect of salinity s tress under drought conditions on total chlorophyll, treatments with 66% field capacity and salt levels of 4, 8, and 12 ds/m showed decreases of 9%, 21%, and 32%, respectively, compared to the control. in treatments with 33% field capacity and salt levels of 4, 8, and 12 ds/m, decreases of 32%, 40%, and 45% were observed, respectively. regarding the interaction effect of drought s tress and salinity on carotenoid content, treatments with 66% field capacity and salt levels of 4, 8, and 12 ds/m resulted in decreases of 11%, 13%, and 17%, respectively. similarly, treatments with 33% field capacity and salt levels of 4, 8, and 12 ds/m showed decreases of 13%, 15%, and 23% in carotenoid levels, respectively, compared to the control treatment.conclusionthe findings highlight the significant adverse effects of combined salinity and drought s tress on the chlorophyll and carotenoid content in elaeagnus angus tifolia leaves. the results emphasize the importance of managing salinity and drought s tress to maintain the health and productivity of oleas ter plants, especially in arid and semi-arid regions like iran. by selecting and cultivating s tress-resis tant plant species, it is possible to enhance the utilization of high-s tress environments and mitigate the negative impacts of these s tresses on plant physiology.