مثال خیر به مثابه ایزد اعلی یا مبداء نخستین در محاوره‌ جمهوری افلاطون

نوشته‌ حاضر خداشناسی طبیعی افلاطون را از چشم‌انداز مثالِ خیر در جمهوری بررسی می‌کند؛ پرسش این است: چرا و چگونه در محاوره‌ جمهوری، مثال خیر به عنوان مبدا نخستین یا ایزد اعلی مطرح می‌گردد؟ پاره‌ای از بحث‌های محاوره، مستقیم یا غیرمستقیم با الهیّات طبیعی مرتبط‌اند: مانند نظریه‌ مُثل، حُسن و قُبح ذاتی-عقلی، نقد خداشناسی اسطوره‌ای، نظریه‌ نفس، آخرت شناسی و مثالِ خیر. بعضی از این‌‌ها را افلاطون در محاوره‌های فایدون، فایدروس و مهمانی بررسی می‌کند و برخی را در جمهوری. در اینجا می‌کوشیم با توجه به بعضی از بحث‌های نامبرده، به بررسی پرسش بالا و تبیین آن در محدوده‌ جمهوری دست یابیم. افلاطون با پذیرش حُسن ذاتی-عقلی برای مفاهیم اخلاقی مانند عدالت (= مثال عدالت)، به سوی نقد الهیّات اسطوره‌ای راهی گشوده است و سپس با پی‌افکندن سه قانون خداشناختی و آخرت‌شناختی، به تثبیت مثالِ خیر به عنوان ایزد اعلی یا مبدا نخستین در جمهوری دست می‌یابد. اما وجود مثالِ خیر نه مفروض، بلکه مُبرهن به برهان عقلی است. برهان بر وجود مثال خیر، عملاً استدلال از راه وجود مراتب کمال بر وجود کمال نخستین است و بخشی از این نوشته، به بازسازی و گزارش آن می‌پردازد.

the form of the good as the greatest god in plato’s republic

the present essay studies the natural philosophy of plato in republic from the perspective of the form of the good. the question is this: why and how in republic the form of the good proposed as the greatest god or the first principle? some subjects in this dialogue are related with natural philosophy; for example, essential-rational goodness of the virtues, critique of the mythology, psychology, eschatology and the form of the good. it is worth to mention that plato is studying some of these subjects in the previous dialogues and others in republic. in order to examine the mentioned question in the realm of republic, i am studying some of those subjects that immediately concern with the subject matter. at this dialogue plato through accepting the ethical virtues as essential goodness and their being reasonable, goes on to the critique of the mythological theology; then plato founds three laws of the theology and eschatology for his utopia. finally, he proposes the form of the good as the greatest god. the form of the good is not a hypothesis but a reasoned principle. a part of the present essay tries to recovery and report a reasoning for this principle. in republic we encounter an implicit reasoning that proceeds from the gradations of perfections to the most perfect or absolute perfection.