ضرورت پرداختن به سلامت معنوی در برنامه درسی رشته‌های علوم پزشکی

زمینه و هدف: ضرورت و اهمیت توجه به معنویت و ابعاد فراجسمانی انسان در حوزه سلامت و به‌تبع آن پرداختن به این مباحث در آموزش علوم پزشکی، به نحو روزافزونی، مورد توجه طراحان و برنامه‌ریزان آموزشی در جهان قرار می‌گیرد. این مهم با توجه به تاکیدات قرآن کریم و منابع اسلامی و پیشینه تمدن اسلامی ایرانی باید در کشور ما از اولویت ویژه‌ای برخوردار باشد تا حیات و سلامت انسان با نگاهی جامع و چندبعدی نگریسته شده و آموزش علوم پزشکی نیز منعکس کننده چنین نگاهی به وجود و ماهیت انسان باشد. با این حال، به‌نظر می‌رسد خلاهای جدی در زمینه پرداختن به بعد معنوی سلامت در بخش‌های مختلف نظام آموزش عالی سلامت کشور و ازجمله در برنامه‌های درسی وجود دارد. این مطالعه با هدف بررسی جایگاه سلامت معنوی در برنامه درسی رشته‌های علوم پزشکی به منظور تاکید بر ضرورت پرداختن به سلامت معنوی در برنامه درسی رشته‌های علوم پزشکی در کشور ایران انجام شد.روش‌ها: این پژوهش با مراجعه به اسناد موجود و به شیوه توصیفی و تحلیلی انجام گردید. در طی این مطالعه، برنامه درسی و سرفصل‌های مصوب 31 رشته غیر تحصیلات تکمیلی دایر در دانشگاه‌های علوم پزشکی کشور شامل 28 رشته در مقطع کارشناسی و 3 رشته در مقطع دکتری عمومی مورد بررسی قرار گرفت و مباحث و اشارات مرتبط با سلامت معنوی در بخش‌های کلیات و سرفصل‌های دروس هر رشته شناسایی و گزارش گردید.یافته‌ها: این مطالعه حاکی از فقدان هرگونه مفهوم معنوی در نزدیک به نیمی از برنامه‌های درسی رشته‌های مورد مطالعه بود، درحالی‌که در بسیاری از رشته‌های دیگر نیز صرفاً در مقدمات رشته و به‌ویژه در بیانیه ارزش‌ها و باورها، اشارات کلی به این مفاهیم به چشم می‌خورد. در تعداد اندکی از رشته‌ها، علاوه بر موارد فوق، رویکرد معنوی در سایر اجزای برنامه درسی و از جمله در سرفصل برخی از دروس به تناسب، مورد اشاره قرار گرفته است که گرایش به این رویکرد در آخرین نگارش برنامه‌های درسی رشته‌های پرستاری و پزشکی، محسوس است. بااین‌حال، هیچ عنوان درسی مستقلی در زمینه مبحث سلامت معنوی و جایگاه دین و معنویت در حوزه سلامت و ارتباط آن­ها وجود ندارد.  به‌‎علاوه، 17 رشته دارای دروس مرتبط با اخلاق حرفه‌ای هستند که در آن­ها، کم و بیش، اشاراتی به مباحث دینی و معنوی صورت گرفته است.نتیجه‌گیری: با توجه به ضرورت تربیت فراگیران با دید همه‌جانبه‌نگر، به نظر می‌رسد برنامه‌های درسی نظام آموزش علوم پزشکی کشور جهت پرداختن شایسته به مقوله سلامت معنوی، نیازمند تحول است. ضرورت درک شده پرداختن به سلامت معنوی در برنامه‌های آموزشی علوم پزشکی از یک سو و خلا محسوس در این زمینه از سوی دیگر، موید ضرورت بازنگری برنامه‌های درسی به عنوان بخشی از نقشه راه دستیابی از وضعیت کنونی به وضعیت مطلوب مورد نظر در این زمینه است که لازم است مورد عنایت شایسته برنامه‌ریزان مربوطه قرار گیرد.

the necessity of addressing spiritual health in medical education curricula

background and aim: the need to address spirituality and the non-physical aspects of human beings is increasingly recognized and attended by healthcare providers and medical education institutes worldwide. considering its importance and the emphasis of the holy qur’an and islamic instructions and the iranian islamic civilization heritage, spiritual issues are expected to have a high priority to achieve a comprehensive and holistic approach to human life and health, so that it is reflected appropriately in the country’s medical education. however, it seems that there are evident gaps in addressing the spiritual dimension of health in various parts of the iranian medical education system, including in the curricula. this study aimed to investigate the situation of spiritual health in medical education programs to highlight the necessity of addressing spiritual health in medical education curricula.methods: to conduct this study, the curricula of 31 undergraduate programs including medicine, dentistry, and pharmacy, and 28 bachelor’s programs in medical education were reviewed and analyzed concerning any mentions of spiritual health issues. results: the study revealed that spiritual concepts are absent in about half of the curricula under study, while in many other fields, general references to these concepts can be seen only in the introductions of the field and especially in the statement of values and beliefs. a limited number of curricula contain a spiritual approach in other components of the curriculum as well, mainly in some relevant courses, but the tendency towards this approach is noticeable in the latest version of the curricula of nursing and general medicine. furthermore, there is no course entitled spiritual health or with any other title dedicated to the relationship between religion and spirituality. of course, 17 programs contain courses related to professional ethics, in which some references are made to religious and spiritual issues. conclusion: regarding the necessity of training healthcare providers with a holistic approach, it seems that the curricula of medical education programs need a fundamental change to address the spiritual aspect of health appropriately. the perceived necessity of addressing spiritual health in medical education programs and the perceived gap in this regard confirms the necessity of revising the curricula as part of the road map to achieve the desired situation. it should be given proper attention by the medical education policymakers and authorities.