نقش تقوا در رعایت و ارتقای اخلاق زیست‌ محیطی از دیدگاه قرآن و احادیث

زمینه و هدف: یکی از مسائل ضروری و موثر در حیات انسان، حفاظت از محیط‌زیست است. سبک زندگی اسلامی اهمیت زیادی برای حفظ و احترام محیط زیست قائل است و آن را از مهمترین نعمت‌های خدا برای انسان می داند. سلامتی انسان وابسته به سلامت محیط‌زیست است و اخلاق زیست‌محیطی، نقش موثری در حفظ و ارتقای سلامت محیط و انسان‌ها دارد. این پژوهش با هدف تعیین نقش تقوا در رعایت و ارتقای اخلاق زیست‌محیطی از دیدگاه قرآن و احادیث انجام شد.روش‌ها: این تحقیق به روش توصیفی-تحلیلی انجام شد. جهت شناخت نقش ‌تقوا در رعایت و ارتقای اخلاق زیست‌محیطی، به تفاسیر و منابع روایی در دسترس مراجعه شد و 62 آیه از 245 آیه برگزیده قرآن مرتبط با تقوا به‌همراه 25 حدیث، مورد تجزیه‌وتحلیل قرار گرفت و الگوهای قرآنی و روایی، موثر در ارتقای اخلاق زیست‌محیطی‌ و سبک زندگی اسلامی و مصادیقی از اخلاق زیست محیطی در قرآن و روایات، معرفی شد.یافته‌ها: تدبر در قرآن و روایات نشان‌دهنده اهمیت و نقش تقوا، در بهره‌مندی متعادل و بهینه انسان از محیط‌زیست است. نفس اماره بالسوء، انسان را به بهره‌برداری نامناسب از محیط‌زیست رهنمون می‌گردد. نفس انسان بخشی از هویت اوست، اما انسان نباید اجازه دهد که بر زندگی او تسلط یابد. تقوا رعایت خط‌کشی‌ها، محدودیت‌ها و چراغ قرمزهای دین و یکی از مهمترین عوامل بازدارنده در سبک زندگی اسلامی است. نتیجه آن رعایت اخلاق زیست محیطی و استفاده بهینه از منابع و کاهش اثرات نامطلوب بر محیط زیست است و انسان بدون تقوا دچار مشکلات اخلاقی می­شود و پیامد اعمالش تضعیف اخلاق زیست‌محیطی است. ضعف تقوا می تواند زمینه‌ساز عدم رعایت اصول اخلاق زیست‌محیطی و در نتیجه عدم رعایت الزامات حفاظت از محیط زیست شود.نتیجه‌گیری: قرآن کلام خدای حکیم است و تفکر در آیات آن مشکل گشای زندگی انسان است. خدا به افراد با تقوا قدرت تشخیص حق از باطل می دهد. بر اساس آموزه‌های قرآن و روایات، انتظار می‌رود که انسان متدین در استفاده از منابع طبیعی خدادادی، رفتاری دوست‌دار محیط‌زیست که از ویژگی‌های شخصیتی اوست داشته باشد و راه درست و منطبق بر  قوانین را انتخاب کند. یکی از مهمترین برنامه‌­هایی که قرآن و روایات در پیشبرد سبک زندگی اسلامی به انسان معرفی می کند، تقوای الهی است که یکی از برکات آن رعایت و ترویج اخلاق زیست‌محیطی است. نوآوری این مطالعه زنده کردن روح تقوای محیط زیست برگرفته از آیات قرآن و احادیث است. سلامت نسل حاضر و نسل های آینده همواره در گرو داشتن محیطی سالم و آباد است و سلامت محیط زیست مستلزم مشارکت مردم و رعایت اخلاق و تقوای زیست محیطی است.

role of piety in compliance and improvement environmental ethics from the perspective of the qur'an and hadiths

background and aim: environmental protection is one of the most pressing issues in human life. the islamic lifestyle emphasizes the preservation and respect for the environment, viewing it as one of god’s greatest blessings for humanity. human health is intricately linked to the health of the environment, and environmental ethics plays a crucial role in maintaining and enhancing this health. this research aims to explore the role of piety in adhering to and improving environmental ethics as derived from the qur’an and hadiths.methods: this study employs a descriptive and analytical approach. to understand the role of piety in environmental ethics, we examined interpretations and narrative sources, analyzing 62 verses from 245 selection verses in the qur’an related to piety, alongside 25 relevant hadiths. we identified effective quranic and narrative models that promote environmental ethics and illustrated examples based on these texts. results: the analysis reveals that the qur’an and hadiths highlight the significance and multifaceted nature of piety in the balanced and sustainable use of the environment. often, human misuse of the environment stems from the negative influences of the ego. while the ego is a part of human identity, it should not dominate one’s life. piety involves adhering to the guidelines and restrictions set by religion, serving as a crucial deterrent in the islamic lifestyle. this adherence leads to the observance of environmental ethics, optimal resource use, and a reduction in adverse environmental impacts. conversely, a lack of piety can result in moral dilemmas and a deterioration of environmental ethics. conclusion: the qur’an, as the word of the wise god, offers solutions to human challenges through contemplation of its verses. god grants pious individuals the discernment to distinguish right from wrong. based on the teachings of the qur’an and hadiths, it is anticipated that a pious person will exhibit environmentally friendly behaviors in their use of natural resources, aligning with ethical and legal standards. one of the key principles promoted by the qur’an and hadiths for advancing the islamic lifestyle is divine piety, which serves as a foundation for observing and enhancing environmental ethics. the innovation of this study is to revive the spirit of environmental piety derived from the verses of the qur’an and hadiths. the health of present and future generations relies on a thriving environment, which necessitates public participation and adherence to environmental ethics rooted in piety.