تدوین و ارزیابی محتوایی پروتکل درمانی اختلال سوگ طولانی‌مدت مبتنی بر درمان چندبعدی معنوی و متون اسلامی

زمینه و هدف: اختلال سوگ طولانی‌مدت، که در سال 2022 به‌عنوان یک اختلال روانی به dsm-5-tr افزوده شد و در دسته اختلالات مرتبط با تروما و استرس قرار دارد، نیازمند مداخلاتی است که با باورهای فرهنگی و معنوی هم‌خوانی داشته باشد. این پژوهش با هدف تدوین پروتکل درمانی برای این اختلال، مبتنی بر مولفه‌های معنوی استخراج‌شده از متون اسلامی و رویکرد درمان چندبعدی معنوی، انجام شد.روش‌ها: این مطالعه با رویکرد آمیخته اکتشافی (کمی-کیفی) در دو بخش انجام شد. در بخش اول، مفاهیم و سازوکارهای معنوی موثر بر مدیریت و درمان سوگ از آیات و روایات اسلامی استخراج گردید. پس از جستجوی واژگان کلیدی و «تحلیل مضمون»، مولفه‌ها در قالب مقوله‌ها و مضامین نهایی انتخاب شدند. در مرحله‌ کمی این بخش، روایی محتوای مولفه‌ها با استفاده از نظرات 12 متخصص روان‌شناسی و علوم حوزوی و شاخص‌های cvr و cvi ارزیابی شد. در بخش دوم، در مرحله‌ کیفی، بر اساس مفاهیم تایید‌شده و انطباق آن‌ها با درمان چندبُعدی معنوی، پروتکل درمانی تدوین شد و در مرحله‌ کمی این بخش، برای اعتبارسنجی پروتکل، از روش «دلفی کلاسیک» و نظرات 11 متخصص آشنا با این رویکرد درمانی استفاده شد و شاخص‌های cvr و cvi برای ارزیابی نهایی پروتکل به‌کار گرفته شد.یافته‌ها: در بخش اول پژوهش، 72 مولفه‌ معنوی از متون اسلامی استخراج شد که پس از ارزیابی 12 متخصص، 69 مولفه با مقادیر cvr  بالاتر از 0/56 و cvi بالاتر از 0/79 در قالب 16 مقوله و 8 مضمون تایید شدند و 3 مولفه حذف گردیدند. در بخش دوم، پروتکل درمانی تدوین‌شده بر اساس این مولفه‌ها و منطبق بر درمان چندبُعدی معنوی، توسط 11 متخصص ارزیابی شد. شاخص‌های cvr و cvi  برای محتوای جلسات درمانی نیز در همه موارد بالاتر از 0/59 و 0/79 بودند و پروتکل نهایی به تایید متخصصان رسید.نتیجه‌گیری: نتایج پژوهش نشان داد که پروتکل درمانی تدوین‌شده بر اساس مفاهیم اسلامی و رویکرد چندبُعدی معنوی، از نظر روایی و اعتبار محتوایی تایید شده و می‌تواند به‌عنوان روشی موثر در درمان اختلال سوگ طولانی‌مدت به‌کار گرفته شود.

development and content evaluation of a therapeutic protocol for prolonged grief disorder based on spiritually multidimensional psychotherapy and islamic texts

background and aim: prolonged grief disorder, added as a psychiatric disorder to the dsm-5-tr in 2022 and classified under trauma- and stress-related disorders, requires interventions that align with cultural and spiritual beliefs. this study aimed to develop a therapeutic protocol for pgd based on spiritually multidimensional psychotherapy and elements derived from islamic texts.methods: this study was conducted using an exploratory mixed-method approach (quantitative-qualitative) in two parts. in the first part, spiritual concepts and mechanisms effective in the management and treatment of grief were extracted from islamic scriptures. after searching for key terms and conducting thematic analysis, the components were organized into categories and final themes. in the quantitative stage, content validity was assessed through the evaluation of 12 experts in psychology and islamic studies using cvr and cvi indices. in the second phase, a therapeutic protocol was developed based on the confirmed concepts and their alignment with spiritually multidimensional psychotherapy. for protocol validation, the delphi method and feedback from 11 experts familiar with this therapeutic approach were utilized. the final protocol content was assessed through cvr and cvi indices. results: in the first phase, 72 spiritual components were extracted from islamic texts. following expert evaluations, 69 components with cvr values above 0.56 and cvi values above 0.79 were confirmed, grouped into 16 categories and eight themes, while three components were excluded. in the second phase, the therapeutic protocol based on these components and aligned with spiritually multidimensional psychotherapy was reviewed by 11 experts. the protocol sessions achieved cvr values above 0.59 and cvi values above 0.79, thus receiving expert validation. conclusion: the research findings indicated that the therapeutic protocol developed based on islamic concepts and spiritually multidimensional psychotherapy was validated in terms of content reliability and validity, suggesting its potential effectiveness as a method for treating prolonged grief disorder.