بررسی تاثیر اندیشه سیاسی مشروطیت بر شکل‌گیری گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی ایران

هدف از نگارش این مقاله نقد و بررسی اندیشه سیاسی مشروطه با نگاه به تحولات بیرونی سیاسی این جنبش و تاثیر آن بر شکل گیری اندیشه سیاسی انقلاب اسلامی می باشد. روش پژوهش هرمونتیک فلسفی اسکینر می باشد. روشی که فهم و درک متون سیاسی را با نگاه به رُخداد های بیرونی آن امکان پذیر می داند. بنابراین سعی شده است تا حد امکان اندیشه سیاسی مشروطه را در پیوند با تحولات رُخ داده در تهران و تبریز تجزیه و تحلیل کرده و سپس از تعامل این دو، به فهم و درک درستی از نوسانات اندیشه سیاسی مشروطه نائل شویم. پژوهش حاضر به دنبال نفی تلفی از اندیشه سیاسی مشروطه است که، آن را اندیشه ای غیر مولد، مُنفعل و آشفته ارزیابی می کند و می کوشد با نگاه به راهبردهای ارایه شده از طرف رهبران مشروطه به خصوص طیف روحانی آن به این مهم دست یابد که اندیشه سیاسی مشروطه، اندیشه ای نسبتا منسجم ، تحرک زا، مولد و قابل تامل می باشد. اندیشه ای که شاید در دوره پسامشروطه به صورت مقطعی و موقت کمرنگ شده باشد. اما در دهه های بعد اندیشه فوق توانست خود را ارتقاء داده و در قالب گفتمان انقلاب اسلامی متبلور سازد. در نهایت این پژوهش می خواهد تا به این نتیجه برسد که چطور و چگونه اندیشه سیاسی مشروطه که در زمان مظفرالدین شاه تفکری قانونی، معتدل و محافظه کارانه بود در هنگام به قدرت رسیدن محمد علی شاه به حرکتی رادیکال، پرشتاب و انقلابی تغییر جهت داد. همچنین محصول نهایی نوسانات اندیشه سیاسی مشروطه را باید در گفتمان انقلاب اسلامی رصد کرد. زیرا شیب هژمونی استبداد از قاجاریه به پهلوی شتاب بیشتری یافت. تا اینکه در اثر تحولاتسیاسی – اجتماعی پیش آمده، اندیشه فوق در گفتمان سیاسی انقلاب اسلامی تبلور یافت.

investigating the impact of the political thought of constitutionalism on the formation of the political discourse of the islamic revolution of iran

the purpose of writing this article is to criticize and review the political thought of constitutionalism by considering the external-political reforms of this movement. the method used in the research is skinner’s philosophical hermeneutics. the method allows the understanding of political texts by considering the external events. we tried, therefore, to analyze the political thought of constitutionalism in relation with the changes occurred in tehran and tabriz, in order to obtain a correct understanding of fluctuations in the political thought of constitutionalism, by interacting the events in both cities. this research aims to negate (disapprove) this negative notion about the political thought of constitutionalism, which has been evaluated a non-generating, passive, and confusing one. the research seeks to prove the political thought of constitutionalism as a relatively coherent, moving, generating, and considerable thought by reviewing the strategies provided by the constitutionalist leaders, particularly the clergymen. an idea that may have faded temporarily in the post-constitutional period. but in the following decades, the above thought was able to improve itself and show itself in the form of the discourse of the islamic revolution. constitutional political thought, which was a legal, moderate, and conservative thought during the time of muzaffaruddin shah, changed its direction to a radical, fast, and revolutionary movement when muhammad ali shah came to power.