نقش شبکه‌ اجتماعی اینستاگرام در بازتولید ارزش‌های نئولیبرال در جامعه ایران: مطالعه‌ای فراترکیب

زمینه و هدف: امروزه شبکه‌های اجتماعی مجازی به مثابه بخشی از فناوری‌های قدرت نئولیبرالیسم، به مثابه فضایی در نظر گرفته می‌شوند که ارزش‌های جهان‌بینی نئولیبرال در آنها تولید و بازتولید می‌شوند. پژوهش حاضر با هدف بررسی نقش شبکه اجتماعی اینستاگرام به مثابه فضایی برای بازتولید ارزش‌های نئولیبرال صورت گرفته است.روش و داده‌ها: روش پژوهش حاضر از نوع فراترکیب بوده و برای تحلیل یافته‌ها از الگوی هفت مرحله‌ای سندلوسکی و باروسو استفاده شده است. با تکیه بر معیارهای روش فراترکیب، نتایج مطالعات گذشته که بین سال‌های 1393 تا 1403 انجام شده، مورد بررسی قرار گرفت و با استفاده از کلیدواژه‌های مرتبط، از بین 842 پژوهش مرتبط با شبکه اجتماعی اینستاگرام، در نهایت 162 پژوهش با استفاده از معیارهای فراترکیب انتخاب شدند. به منظور بررسی کیفیت و پایایی یافته‌ها، از شاخص کاپا استفاده شد، که نتایج آن حکایت از کیفیت مناسب یافته‌ها داشت.یافته‌ها: پس از رفت و برگشت‌های مداوم و بررسی و ترکیب یافته‌های اولیه این پژوهش در زمینه‌های فرعی، 11زمینه اصلی به دست آمد که به ترتیب فراوانی عبارتند از؛ شکاف ارزشی، هویت، شهرت، مدیریت بدن، سبک زندگی، مصرف‌گرایی، روان‌شناختی، تمایزطلبی، حریم و روابط شخصی، خانواده و نگرش دینی.بحث و نتیجه‌گیری: نتایج این پژوهش نشان داد که سیالیت اخلاقی، دموکراتیزه‌شدن شهرت، سلبریتیزه‌کردن بدن، بازاندیشی معرفتی، خودشیفتگی مجازی، دیجیتالی‌شدن امر روزمره، بودنِ مصرفی، اقتصادمحورشدن خانواده، معنویت مجازی، ایدئولوژی پساحریم شخصی و فرسودگی اطلاعاتی از مهم‌ترین مولفه‌های ارزشی جهان‌بینی نئولیبرال هستند که در فضای شبکه اجتماعی اینستاگرام در جامعه ایرانی بازتولید می‌شوند.پیام اصلی: در دنیای امروز، به نظر می‌رسد که منطق سودگرایانه نئولیبرالیسم و ارزش‌های نظم نئولیبرال، تمامی حوزه‌های زندگی ما را دربرگرفته و فضاهای مقاومت به‌طور قابل‌توجهی شکننده شده است و پروژه نئولیبرال‌سازی با سرعت قابل‌توجهی در فضای پلتفرم‌های مجازی چون اینستاگرام در حال رشد است.

the role of instagram social network in reproducing neoliberal values in iranian society: a meta-synthesis study

background and aim: in the contemporary era, virtual social networks are crucial components of neoliberal power technologies, serving as arenas for the production and reproduction of neoliberal values. this study aims to investigate the role of instagram in the reproduction of neoliberal values. data and method: this study reviewed research conducted between 2014 and 2024 using a meta-synthesis approach and the seven-stage model by sandlewski and barroso. out of 842 studies related to instagram, 162 were selected using relevant keywords. the kappa index was employed to assess the quality and reliability of the findings, confirming their appropriateness. findings: through continuous review and synthesis of the primary findings in sub-domains, 11 main areas were identified and ranked by frequency: value gap, identity, reputation, body management, lifestyle, consumerism, psychological factors, differentiation, privacy and personal relationships, family, and religious attitude. conclusion: the results indicate that instagram reproduces key elements of the neoliberal worldview in iranian society, such as moral fluidity, democratization of fame, celebrity culture, epistemic reflection, virtual narcissism, digitization of daily life, consumerism, family-centeredness, virtual spirituality, post-privacy ideology, and information overload. key message: in today’s world, the utilitarian logic of neoliberalism appears to dominate all aspects of life. every domain has embraced neoliberal values, and the space for resistance has become notably fragile. the neo-liberalization project is rapidly expanding on virtual platforms like instagram.