اثر کارکردی مصرف فضاهای مرکز شهر بر سرمایه اجتماعی (مطالعۀ موردی: بافت مرکزی شهر زنجان)

فضاهای عمومی با تنوع کارکردی خود همواره تولیدکننده و مصرف‌کننده سرمایه اجتماعی می‌باشند. این پژوهش باهدف بررسی کارکرد مصرف فضاهای عمومی و میزان سرمایه اجتماعی در بستر مکان، زمان و فعالیت پرداخته است. روش تحقیق از نوع ترکیبی مبتنی بر روش کیفی تفسیری و کمی تبیینی می‌باشد. داده‌ها با روش مشاهده سازمان‌یافته، مصاحبه‌های موردی و همچنین تکمیل پرسش‌نامه در فضاهای عمومی مرکز شهر زنجان به تعداد 470 نمونه انجام یافته است. متغیرهای پژوهش در برگیرنده اعتماد، انسجام، آگاهی و مشارکت اجتماعی می‌باشد. تجزیه‌وتحلیل داده به روش کیفی جداول تفسیری و روش کمی مبتنی بر تمرکز، پراکندگی، رادار تغییرات، مدل تعقیبی و تی ولچ بوده است. یافته‌ها نشان می‌دهد نوع کارکرد مصرفی فضاهای عمومی اثر تعیین‌کننده در میزان سرمایه اجتماعی دارد. طوری که فضاهای عمومی خطی حرکت محور با محدودیت مکانی ایستایش، گفتگو، سرمایه اجتماعی کمتری نسبت به فضاهای عمومی جمع‌گرا با سازمان فضایی مبتنی بر نشستن و گفتمان اجتماعی دارند. میان بازه زمانی مصرف فضا و کارکرد آن با میزان سرمایه اجتماعی در سطح معناداری قابل‌قبول ارتباط معنادار وجود دارد. طوری که مدل تعقیبی نشان‌دهنده تفاوت معنادار فضاهای عمومی مرکز شهر زنجان در میزان سرمایه اجتماعی دارد. پراکندگی سرمایه اجتماعی در رادار تغییرات به سمت پیرامون رادار (مطلوبیت) بوده که بر اساس مدل ولچ این نسبت باتوجه‌به نوع و زمان مصرف فضا متفاوت از هم می‌باشد. نوع کارکرد فضا تعیین‌کننده نوع مصرف و به‌تناسب نوع مصرف اثرگذار بر سرمایه اجتماعی می‌باشد. مصرف‌کنندگان فضاهای عمومی مرکز شهر به‌تناسب زمانی، سرمایه اجتماعی متفاوتی را باتوجه‌به عملکرد فضا دارند.

the functional effect of the use of city center spaces on social capital (case study: the central texture of zanjan city

public spaces with their functional diversity are always producers and consumers of social capital. this research aims to investigate the function of public space consumption and the amount of social capital in the context of place, time, and activity. the research method is of a mixed type based on qualitative interpretative and quantitative explanatory methods. the data was collected by organized observation method, case interviews, and questionnaire completion in the public spaces of the city center of zanjan in the number of 470 samples. the research variables include trust, cohesion, awareness, and social participation. the data analysis was based on the qualitative method of interpretive tables and the quantitative method based on concentration, dispersion, change radar, follow-up model, and t-welch. the findings show that the type of consumption function of public spaces has a determining effect on the amount of social capital. so linear public spaces based on movement with limited space for standing, and conversation, have less social capital than collectivist public spaces with spatial organization based on sitting and social discourse. there is a significant relationship between the period of space use and its function with the amount of social capital at an acceptable significance level. so, the a posteriori model shows a significant difference in the amount of social capital in the public spaces of zanjan city center. the dispersion of social capital in the radar of changes is towards the periphery of the radar (desirability), which according to welch’s model, this ratio is different according to the type and time of space consumption.: the type of function of the space determines the type of consumption and according to the type of consumption it affects the social capital. the users of the public spaces city center have different social capital according to the function of the space.