راهبردهای کارآفرینانه در توسعه خوشه‌های بندری برای دستیابی به زنجیره ارزش جهانی غلات (مورد مطالعه: بندر انزلی)

بنادر به عنوان مراکز توزیع تجارت و شبکه حمل و نقل، نقش مهمی در توسعه اقتصاد ملی دارند. بندر انزلی، با موقعیت راهبردی در شمال ایران، نقطه‌ای مهم برای دسترسی به بازارهای اوراسیا محسوب می‌شود. این پژوهش با هدف تدوین راهبردهای کارآفرینانه در توسعه خوشه‌های بندری برای ارتقاء بندر انزلی به نسل سوم بنادر و ورود به زنجیره ارزش جهانی غلات انجام شده است. برای گردآوری داده‌ها از دو بخش اسنادی- میدانی استفاده شد. نمونه‌گیری هدفمند برای انتخاب خبرگان شامل 18 متخصص صنعتی، سازمانی و دانشگاهی انجام شد که در حوزه خوشه‌های بندری و صادرات صنایع تبدیلی غلات تجربه داشتند. تحلیل کیفی داده‌ها با روش تحلیل لایه‌ای علت‌ها نشان داد که عوامل تاثیرگذار بر نفوذ به زنجیره ارزش جهانی در چهار لایه‌ی (10 عامل در لایه عینی (لیتانی)، 8 عامل در لایه ساختاری و سیستمی، 5 عامل در لایه باورها و گفتمان و 4 عامل در لایه نمادین و استعاره‌ای) تقسیم‌بندی می‌شوند. بر اساس این یافته‌ها، راهبردهایی برای گذار از وضعیت فعلی پیشنهاد شد که در 5 محور کلیدی دسته‌بندی می‌شوند: مالی-مالیاتی، آموزشی-ترویجی، دیپلماسی-فرهنگی، زیرساختی-فناوری و قانونی-حقوقی. این گستردگی راهبردها نشان می‌دهد که صرفاً حمایت مالی از بنگاه‌ها کافی نیست و باید به جنبه‌های متنوع‌تری پرداخته شود. رویکرد پیشنهادی می‌تواند مدیران را در طراحی دورنمای واقعی صادرات، به‌ویژه در بخش کشاورزی، یاری دهد و از شکل‌گیری رانت‌های اقتصادی جلوگیری کند.

entrepreneurial strategies in the development of port clusters for accessing the global grain value chain: a case study of bandar anzali

ports, as trade distribution centers and transportation networks, play a significant role in the development of the national economy. bandar anzali, with its strategic position in northern iran, is considered a crucial point for accessing the eurasian markets.  this study aims to formulate entrepreneurial strategies for developing port clusters to promote bandar anzali to a third-generation port and integrate it into the global grain value chain. data were collected through a combination of documentary and field research. purposeful sampling was used to select 18 industrial, organizational, and academic experts with experience in port clusters and the export of processed grain industries. the qualitative data analysis, using the layered causal analysis method, revealed that the factors influencing entry into the global value chain were categorized into four layers: 10 factors in the tangible layer, 8 factors in the structural and systemic layer, 5 factors in the beliefs and discourse layer, and 4 factors in the symbolic and metaphorical layer. based on these findings, strategies for transitioning from the current state were proposed, categorized into five key areas: financial-tax, educational-promotional, diplomatic-cultural, infrastructural-technological, and legal-regulatory. the breadth of these strategies indicates that merely providing financial support to businesses is insufficient, and attention must be paid to a broader range of aspects. the proposed approach can assist managers in designing a realistic export vision, especially in the agricultural sector, and prevent the formation of economic rents.