تبیین نقش گونه‌های مختلف فضاهای عمومی در ارتقای زیست‌پذیری شهری (موردپژوهی: بخش مرکزی تهران)

گونه‌های متنوع فضاهای عمومی به‌عنوان بسترهایی برای تعامل اجتماعی، فراغت شهری و حضور مدنی، نقشی بنیادین در ارتقای زیست‌پذیری شهرها ایفاء می‌کنند. بخش مرکزی تهران با برخورداری از طیف گسترده‌ای از فضاهای عمومی، ازجمله پارک‌ها، پیاده‌راه‌ها، میدان‌ها و فضاهای باز شهری، بستر مناسبی برای بررسی تاثیر این فضاها بر کیفیت زندگی شهری فراهم می‌آورد. این پژوهش با راهبرد بین‌رشته‌ای و روش توصیفی-تحلیلی، به واکاوی نقش گونه‌های مختلف فضاهای عمومی در بهبود ابعاد مختلف زیست‌پذیری شهری پرداخته است. داده‌های پژوهش از طریق روش‌های ترکیبی گردآوری شده است طوری‌که در بخش کمی، با توزیع پرسش‌نامه در میان 364نفر از شهروندان ساکن و حاضر در فضاهای عمومی منتخب و براساس فرمول کوکران، اطلاعات موردنیاز گردآوری گردید. در بخش کیفی، نیز مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با متخصصان حوزه‌های شهری صورت پذیرفت. تحلیل داده‌ها با بهره‌گیری از نرم‌افزارهای اس‌پی‌اس‌اس و آموس، انجام شد. نتایج نشان می‌دهد که گونه‌های مختلف فضاهای عمومی، به‌ویژه آن‌هایی که از طراحی کاربرمحور، دسترسی‌پذیری مناسب و تنوع کارکردی برخوردارند، تاثیر معناداری بر ارتقای مولفه‌هایی چون سرزندگی، امنیت، تعامل اجتماعی و رضایت‌مندی از محیط شهری دارند. به‌طورخاص این پژوهش با ارائۀ پیشنهادهایی درراستای بهینه‌سازی طراحی و مدیریت فضاهای عمومی، بر اهمیت این فضاها در ارتقای زیست‌پذیری و کیفیت زندگی در بافت مرکزی کلان‌شهر تهران تاکید می‌کند.

explaining the role of different types of public spaces in enhancing urban livability (case study: central district of tehran)

public spaces, in their various typologies, constitute critical infrastructures for fostering social interaction, urban leisure, and civic participation, thereby serving as foundational components in advancing urban livability. the central district of tehran—characterized by a rich mosaic of public spatial forms such as parks, pedestrian zones, squares, and urban open spaces—provides a compelling case for investigating the spatial and functional dynamics of livability enhancement. this research, grounded in an interdisciplinary framework and employing a descriptive-analytical methodology, explores the extent to which different categories of public spaces contribute to the multidimensional construct of urban livability. utilizing a mixed-methods approach, the study integrates quantitative data—collected via structured questionnaires distributed among 364 users and residents of selected public spaces (sample size determined through cochran’s formula)—with qualitative insights derived from semi-structured interviews conducted with domain experts. analytical procedures were executed using spss and amos software. the empirical results highlight that public spaces with user-oriented design principles, high spatial accessibility, and functional versatility exert statistically significant effects on key livability indicators, including vibrancy, perceived safety, social cohesion, and environmental satisfaction. the study concludes by articulating strategic recommendations for the design and governance of public spaces, emphasizing their pivotal role in reinforcing urban livability and improving the experiential quality of life in the dense core of megacities such as tehran.