از دانشگاه تا سیاست‌گذاری: چالش‌ها و فرصت‌های حضور فارغ التحصیلان جغرافیا در تصمیم‌سازی‌های کلان توسعه‌ای در ایران

رشته جغرافیا به ‌عنوان دانشی میان‌رشته‌ای، ظرفیت‌های گسترده‌ای برای تحلیل فضایی، برنامه‌ریزی سرزمین و مدیریت محیطی دارد. با وجود این، حضور جغرافیدانان در سطوح کلان تصمیم‌سازی ایران کمتر از ظرفیت‌های واقعی آنان بوده است. پژوهش حاضر با هدف بررسی چالش‌ها و فرصت‌های حضور جغرافیدانان در فرآیندهای سیاست‌گذاری و توسعه‌ای ملی طراحی شده است و از رویکردها و ابزارهای ترکیبی در قالب الگوهای کمی و کیفی نظیر تحلیل‌های آماری، توزیع پرسش‌نامه و نیز پنل‌های نخبگانی بهره گرفته است. در بخش کمی، داده‌ها از طریق پرسشنامه‌ای استاندارد میان 230 نفر از فارغ‌التحصیلان و کارشناسان حوزه جغرافیا در نهادهای اجرایی گردآوری شد. در بخش کیفی نیز مصاحبه‌های نیمه‌ساختاریافته با 15 صاحب‌نظر دانشگاهی و مدیر اجرایی انجام گرفت. یافته‌های کمی نشان داد که بیش از 65٪ پاسخگویان میزان بهره‌گیری از تخصص جغرافیا در تصمیم‌سازی‌های کلان را «کم» یا «خیلی کم» ارزیابی کرده‌اند، در حالی که 78٪ معتقد بودند جغرافیا می‌تواند نقشی موثر در آمایش سرزمین، مدیریت بحران و توسعه پایدار ایفا کند. تحلیل کیفی نیز چهار دسته چالش اصلی (ضعف جایگاه سازمانی جغرافیدانان، فقدان ارتباط دانشگاه و نهادهای تصمیم‌ساز، غلبه نگاه فنی اقتصادی در سیاست‌ها، و کمبود مهارت‌های بین‌رشته‌ای) و سه فرصت کلیدی (رشد فناوری‌های مکانی، گسترش رویکرد توسعه پایدار، و نیاز به مدیریت بحران‌های اقلیمی و زیست‌محیطی) را آشکار ساخت. این نتایج نشان می‌دهد که اگرچه جغرافیدانان در ایران با موانع ساختاری و نهادی مواجه‌اند، اما فرصت‌های نوظهور می‌تواند جایگاه آنان را در سیاست‌گذاری ارتقا بخشد. بنابراین، توجه به بازنگری در سیاست‌های آموزشی و ایجاد بستر نهادی برای مشارکت جغرافیدانان ضرورتی راهبردی است.

from academia to policy-making: challenges and opportunities for the engagement of geography graduates in national developmental decision-making in iran

geography, as an interdisciplinary science, offers extensive capacities for spatial analysis, territorial planning, and environmental management. despite these potentials, the actual involvement of geographers in iran’s high-level decision-making processes has remained far below their real capacity. this study was designed to examine the challenges and opportunities for the participation of geographers in national policy-making and developmental processes, using a mixed-methods approach that combined quantitative and qualitative techniques, including statistical analyses, questionnaire surveys, and expert panels. in the quantitative phase, data were collected through a standardized questionnaire distributed among 230 geography graduates and practitioners working in executive institutions. in the qualitative phase, semi-structured interviews were conducted with 15 academic experts and executive managers. the quantitative findings revealed that more than 65% of respondents rated the use of geographical expertise in national decision-making as “low” or “very low,” while 78% believed that geography could play a significant role in territorial planning, crisis management, and sustainable development. the qualitative analysis identified four major categories of challenges (weak organizational position of geographers, lack of university–policy linkages, dominance of techno-economic perspectives in policies, and shortage of interdisciplinary skills) alongside three key opportunities (the growth of geospatial technologies, the expansion of sustainability-oriented approaches, and the urgent need for managing environmental and climatic crises). these findings highlight that although geographers in iran face substantial structural and institutional barriers, emerging opportunities may enhance their role in policy-making. consequently, revisiting educational policies and establishing institutional frameworks for geographers’ participation should be considered a strategic necessity.