ارزیابی عملکرد و خصوصیات کیفی دانه لاین های امید بخش گندم دوروم در شرایط زارعین اقلیم استان خوزستان

مقدمه: شناسایی ژنوتیپ‌های برتر در برنامه‌های اصلاحی همواره به دلیل تغییرات محیطی در مناطق هدف و اثر متقابل این تغییرات با ژنوتیپ‌های مورد بررسی مشکل می‌باشد. بنابراین لاین‌های پیشرفته زراعی در برنامه‌های اصلاحی به منظور اطمینان از تولید محصول و پایدار عملکرد بایستی در محیط‌های با شرایط آب و هوایی مختلف در سال‌های متفاوت ارزیابی شوند. یک ژنوتیپ معمولاً در محیط‌های مختلف از لحاظ عملکرد واکنش‌های متفاوتی دارد. هدف از انجام این پژوهش، افزایش سطح زیر کشت گندم دوروم و عرضه ارقام جدید و واجد عملکرد بالا به کشاورزان است.مواد و روش‌ها: در این راستا دو لاین جدید و امید بخش گندم دوروم به دست آمده از برنامه به‌نژادی گندم دوروم اقلیم گرم کشور به شماره‌های d-98-8 و d-98-10 که طی دو سال زراعی 1399-1398 و 1399-1400 در آزمایش یکنواخت edyt-w98 نسبت به ارقام تجاری موجود، عملکرد بالاتری نشان دادند، برای بررسی مقایسه عملکرد با رقم شبرنگ (به عنوان شاهد) در مزارع کشاورزان اقلیم گرم استان خوزستان - شهرستان‌های حمیدیه و رامهرمز- کشت شدند. بذور دو لاین برتر گندم دوروم  d-98-8 و d-98-10 همراه با رقم شبرنگ به عنوان شاهد برتر منطقه‌ای و ملی پس از بوجاری و ضد عفونی در آذر ماه با تراکم 450 بذر در متر مربع و با استفاده از بذرکار کشت شدند. مساحت هر تیمار در هر محل اجرا 2500 متر مربع (بدون تکرار) بود و بنا به شرایط موجود منطقه، از آبیاری ثقلی استفاده شد. طی فصل رشد عملیات متداول داشت انجام و بازدیدها از مزرعه به طور منظم انجام و یادداشت برداری‎های لازم انجام شد. به منظور بررسی ارزش غذایی، خصوصیات کیفی نانوایی آن‎ها تجزیه گردید.یافته‌ها: نتایج تجزیه کیفی نشان داد که لاین d-98-10 از نظر صفات درصد استخراج سمولینا (74)، درصد پروتئین (12) و سایر صفات مورد بررسی، وضعیت خوبی نسبت به شاهد شبرنگ دارا بود. بر اساس تجزیه‎های مزرعه‌ای در هر دو محل اجرا، لاین d-98-10 تقریباً زودرس‌ترین لاین بود و بالاترین عملکرد (5.6 درصد) نسبت به شاهد شبرنگ نشان داد. لاین d-98-8 با 130 روز متوسط‌رس و شبرنگ با 135 روز، دیررس‌ترین بودند. در هر دو محل اجرا، لاین d-98-10 ضمن زودرسی مناسب، برتری عملکرد بیشتری نسبت به دو نمونه دیگر نشان داد.نتیجه‌گیری: در مجموع لاین‌های d-98-10 و d-98-8 به دلیل برتری عملکرد، زودرسی نسبی، وزن هزار دانه بالا و برتری نسبی از نظر سایر صفات مورد مطالعه نسبت به رقم شبرنگ، گزینش شدند و می‏توانند برای بررسی بیشتر و آزادسازی به عنوان رقم جدید گندم دوروم ویژه مناطق گرم کشور، مد نظر قرار بگیرند.

evaluation of performance and grain qualtty charactristics of promising durum wheat lines in farmer's fields in khuzestan province

introduction: identifying superior genotypes in breeding programs is always difficult due to environmental changes in the target areas and the interaction of these changes with the studied genotypes. therefore, advanced agricultural lines in breeding programs should be evaluated in environments with different weather conditions in different years to ensure production and stable performance. a genotype usually has different reactions in terms of yield in various environments. the purpose of this research is to increase the area under cultivation of durum wheat and introduce new high-performing varieties to farmers.materials and methods: in this regard, two new and promising lines of durum wheat obtained from the country's hot climate durum wheat breeding program, numbered d-98-8 and d-98-10, which were tested during the two crop years of 2019-2020 and 2020-2021 (edyt-w2019) with higher yield than the available commercial cultivars, were selected. to compare the yield with shabarang variety (as a control), they were grown in the farmers' fields in the warm climate of khuzestan province ( hamidiyeh and ramhormoz cities). the seeds of the two superior durum wheat lines, d-98-8 and d-98-10, with shebarang as the best regional and national control, were planted in november with a density of 450 seeds per square meter and using a seeder. the area of ​​each treatment in each location was 2500 square meters (without repetition) and according to the existing conditions of the area, gravity irrigation was used. during the growing season, routine operations were carried out and visits to the farm were made regularly and necessary notes were taken. to check the nutritional value, the qualitative characteristics of its bakery were analyzed.results: the results of the qualitative analysis showed that the line of d-98-10 was in good condition in terms of semolina extraction percentage (74%), protein percentage (12%) and other investigated traits. based on the field analysis, in both locations, the d-98-10 line was almost the early-mature line and showed the highest yield (by 5.6%) compared to the shabrang control. line d-98-8 with 130 days was a med-maturing line and shabrang with 135 days was the late one. in both locations, the d-98-10 line showed a higher yield than the other two genotypes, while being suitable for early maturity.conclusion: in total, d-98-10 and d-98-8 lines were selected due to their superior yield, relative earliness, high 1000 seed weight and relative superiority in terms of other studied traits compared to shabrang variety, and they could be used for further investigation and release as a new variety of durum wheat for hot regions of the country.