اثر محلول‌پاشی کودهای پتاسیم‌دار بر عملکرد، اجزای عملکرد و پروتئین دانه گندم دیم

مقدمه: در میان عناصر غذایی پرمصرف برای گیاه، پتاسیم دارای نقش اساسی و مهمی مانند تنظیم اسمزی، حفظ فشار تورژسانس، عملکرد روزنه‌ای، فعالیت آنزیم‌ها، سنتز پروتئین‌ها، متابولیسم اکسیدانت‌ها، فتوسنتز و مقاومت به تنش‌های محیطی (رطوبتی و گرمایی) در اواخر دوره رشد گندم دیم می‌باشد. اگرچه حدود 80 درصد پتاسیم مورد نیاز گیاه از طریق انتشار در محلول خاک تامین می‌شود، اما با توجه به اینکه انتشار یون‌های پتاسیم در خاک خشک 100 مرتبه نسبت به خاک مرطوب کاهش می‌یابد، بنابراین با محدودیت آب و شرایط تنش رطوبتی، جذب این عنصر توسط گیاه به شدت کاهش می‌یابد. از این‏رو، برای رفع محدودیت‌های جذب این عنصر از طریق ریشه در شرایط تنش رطوبتی و گرمای آخر فصل، آزمایش حاضر با هدف محلول‌پاشی ترکیبات پتاسیمی روی گندم دیم در مراحل مختلف نمو اجرا شد.مواد و روش‌ها: آزمایش روی گندم دیم (رقم ریژاو) به صورت اسپلیت پلات در قالب طرح بلوک‌های کامل تصادفی با سه تکرار در معاونت موسسه تحقیقات کشاورزی دیم سرارود کرمانشاه در سال زراعی 1401-1400 اجرا شد. عامل مرحله نموی محلول‌پاشی شامل آبستنی (چکمه‌ای شدن) و شروع گلدهی در کرت‌های اصلی و تیمار محلول‌پاشی با چهار سطح شامل شاهد (بدون محلول پاشی)، محلول پاشی سولفات پتاسیم با غلظت یک درصد، فسفات دی‌هیدروژن‌پتاسیم (kh2po4) با غلظت یک درصد و سولفات پتاسیم با غلظت یک درصد + اوره یک درصد در کرت‌های فرعی بودند. حجم محلول‌پاشی برای هر تیمار آزمایشی در کرت فرعی با مساحت 100 مترمربع برای 500 لیتر در هکتار محاسبه و پس از افزودن سورفکتانت در هوای خنک و آرام (سرعت باد کمتر از هشت کیلومتر بر ساعت) قبل از ساعت نه صبح انجام گرفت.یافته‌ها: اثر اصلی زمان محلول‌پاشی روی عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، اجزای عملکرد، عملکرد کاه، درصد پروتئین و پتاسیم دانه گندم ریژاو معنی‌دار نبود، اما اثر محلول‌پاشی بر عملکرد بیولوژیک، عملکرد دانه، وزن هزار دانه، تعداد دانه در سنبله و درصد پروتئین دانه معنی‌دار شد. در این شرایط، بیشترین عملکرد بیولوژیک و دانه به‌ترتیب با مقادیر 4495 و 1604 کیلوگرم در هکتار از محلول‌پاشی سولفات پتاسیم یک درصد به دست آمد که با وجود اختلاف 365 و 248 کیلوگرم در هکتار، تفاوت معنی‌داری با عملکرد بیولوژیک و دانه تیمار محلول‌پاشی پتاسیم‌دی‌هیدروژن فسفات نداشتند. کمترین عملکرد بیولوژیک و دانه نیز به‌ترتیب با مقادیر 3588 و 1175 کیلوگرم در هکتار، مربوط به تیمار شاهد بود. محلول‌پاشی ترکیبات مختلف پتاسیمی توانست وزن هزاردانه و تعداد دانه در سنبله را به ترتیب 4.5 گرم و 6 عدد افزایش دهد. بیشترین وزن هزار دانه با 40 گرم در تیمار محلول‌پاشی سولفات پتاسیم + اوره و بیشترین تعداد دانه در سنبله با 32.5 عدد در تیمار محلول‌پاشی سولفات پتاسیم دیده شد که با محلول‌پاشی سولفات پتاسیم + اوره تفاوت معنی‌داری نشان نداد. اثر متقابل زمان محلول‌پاشی در تیمارهای مختلف محلول‌پاشی نیز فقط بر درصد پتاسیم دانه معنی‌دار بود. بیشترین افزایش درصد پروتئین دانه با 4.8 واحد مربوط به تیمار سولفات پتاسیم بود که با دو تیمار دیگر سولفات پتاسیم + اوره و پتاسیم دی‌هیدروژن‌فسفات تفاوت معنی‌داری نداشت.نتیجه‌گیری: در مجموع اعمال تیمارهای محلول‌پاشی ترکیبات پتاسیمی باعث افزایش 211 کیلوگرم در هکتار عملکرد دانه شد که از لحاظ افزایش عملکرد و درصد پروتئین دانه در میان تیمارهای مورد آزمایش، محلول‌پاشی سولفات پتاسیم قابل توصیه می باشد.

investigation of foliar application of potassium compounds on yield, yield components and grain protein of dryland wheat

introduction: among the macro-elements for plants, potassium has a fundamental role, such as osmotic adjustment, maintaining turgor pressure, stomatal function, enzyme activity, protein synthesis, oxidant metabolism, photosynthesis and resistance to environmental stresses (humidity and heat) at the end of the dryland wheat growth period. although about 80% of the potassium required by the plant is provided by diffusion, because the diffusion of potassium ions in dry soil is reduced 100 times compared to wet soil, therefore, with water limitation and moisture stress conditions, the absorption of this element by the plant is greatly reduced. therefore, in order to solve the limitations of the absorption of this element through the roots in the conditions of moisture stress and heat at the end of the season, the present experiment was carried out by spraying potassium compounds on dryland wheat at different stages of growth.materials and methods: the experiment was conducted on dryland wheat (rijaw cultivar) as a split plot based on a randomized complete block design with three replications in the dryland agricultural research sub-institute during the 2021-2022 cropping seasons. the factor of the growth stage in the main plots included pregnancy (booting stage) and the beginning of flowering and the spraying factor with four levels in the sub-plots included the control treatment (without spraying), potassium sulfate solution spraying at a concentration of 1%, potassium dihydrogen phosphate (kh2po4) at a concentration of 1% and potassium sulfate at a concentration of 1% + urea 1%. the volume of spraying solution for each experimental treatment in a sub-plot with an area of 100 square meters was calculated for 500 liters per hectare and it was performed after adding the spraying soap (surfactant) in cool and calm weather (wind speed less than 8 km/h) before 9 am.results: the main effect of foliar application time on biological yield, grain yield, yield components, straw yield and percentage of protein and potassium of rijaw wheat grain was not significant. however, the main effect of foliar spraying on biological yield, grain yield, the thousand seeds weight, the number of seeds per spike and seed protein percentage was significant. the highest biological and grain yield were obtained from foliar application of 1% potassium sulfate with values of 4495 and 1604 kg/ha, respectively, which, despite the difference of 365 and 248 kg/ha, had not significantly different from the biological and grain yield of potassium dihydrogen phosphate foliar application. the lowest biological and grain yield were also related to the control treatment with values of 3588 and 1175 kg/ha, respectively. foliar spraying of different potassium compounds could increase the thousand seeds weight and the number of seeds per spike by 4.5 grams and 6 seeds, respectively. the highest increase for thousand seeds weight with 40 grams was attributed to potassium sulfate + urea foliar spraying and the highest number of seeds per spike with 32.5 seeds was allocated to potassium sulfate foliar application, which did not show a significant difference with potassium sulfate + urea foliar application. the interaction effect of foliar application time with different foliar application treatments was also significant only on seed potassium percentage. the highest increase in seed protein percentage of 4.8 units was related to potassium sulfate treatment, which was not significantly different from the other two treatments of potassium sulfate + urea and potassium dihydrogen phosphate.conclusion: overall, the application of foliar application of potassium compounds increased the grain yield by 211 kg per hectare, in terms of increasing the yield and percentage of grain protein among the tested treatments, potassium sulfate foliar application is recommended.