بررسی القاء و باززائی کالوس کشت جنین نابالغ در شرایط درون شیشه‌ای گندم دوروم

مقدمه: گندم دوروم به عنوان هشتمین محصول مورد کشت در دنیا جهت تولید اسپاگتی و ماکارونی کاربرد زیادی دارد. هم چنین از روش های کشت درون شیشه ای در مطالعات زیادی جهت کوتاه کردن دوره های اصلاحی استفاده زیادی شده است.  جنین نابالغ گندم به عنوان بهترین ریزنمونه در استفاده از ریزنمونه های مختلف گیاه گندم در تولید کالوس شناخته شده است. باززائی گیاه از کالوس نیز یک پدیده مورفوژنتیکی پیچیده است که تحت تاثیر عوامل مختلف داخلی و خارجی قرار می گیرد.مواد و روش‌ها: به منظور بررسی القای کالوس از جنین نابالغ آزمایش بر اساس طرح پایه کاملاً تصادفی در پنج تکرار و با 11 ژنوتیپ گندم دوروم و برای مرحله باززائی از کالوس نیز آزمایش به صورت فاکتوریل در قالب طرح پایه کاملاٌ تصادفی با دو فاکتور ژنوتیپ (11 سطح) و غلظت های متفاوت هورمون بنزیل آمینوپورین در (سه سطح) در سه تکرار اجرا گردید.یافته‌ها: تجزیه های آماری صفات درصد القای کالوس، سرعت رشد (cgr) و درصد باززائی کالوس مورد ارزیابی قرار گرفتند. نتایج در مرحله کالوس زائی جنین نابالغ نشان داد که بین ژنوتیپ ها از نظر درصد القای کالوس و سرعت رشد اختلاف معنی دار وجود داشت. در باززائی نیز بین ژنوتیپ‌ها و سطوح مختلف تنظیم کننده های رشد گیاهی از نظر درصد باززائی نیز اختلاف معنی دار مشاهده شد(p≤%1). نتایج مقایسه میانگین نیز نشان داد که برای صفت سرعت رشد کالوس به ترتیب ژنوتیپ های stj3//bcr/lks4 و quadalete//erp/mol/3/unk/4/mrb3/mnal بیشترین سرعت رشد و برای درصد القاء کالوس ژنوتیپ25-25-1-5  بیشترین میزان القاء را نشان دادند. در مرحله باززائی نیز با بررسی سه غلظت متفاوت تنظیم کننده رشد گیاهی بنزیل آمینو پورین و تاثیر آن بر باززائی کالوس، ژنوتیپ های 409 و stj3//bcr/lks4 بیشترین و ژنوتیپ 25-25-1-5 کمترین درصد باززائی را نشان دادند. بنابراین بر اساس نتایج به دست آمده ژنوتیپ stj3//bcr/lks4 در بین ژنوتیپ های مورد مطالعه به علت دارا بودن میزان کالوس زائی و باززائی بیشتر به عنوان ژنوتیپ برتر در بین ژنوتیپ ها در شرایط کشت درون شیشه ای شناسائی گردید.نتیجه‌گیری: بنابراین با توجه به در دسترس بودن جنین گندم می توان آن را به عنوان یک منبع موثر در کشت بافت از طریق عوامل غیر وابسته که ممکن است در هسته یا سیتوپلاسم قرار گرفته به حساب آورد. طبق نتایج می توان بیان داشت که موفقیت در کشت بافت تحت تاثیر عوامل مختلفی از قبیل ژنوتیپ، نوع ریز نمونه و غلظت تنظیم کننده های رشد می باشد که از نحوه پاسخ دهی از رقمی به رقم دیگر نیز متفاوت است.

investigation callus induction and regeneration via immature embryo culture to in vitro in durum wheat

introduction: durum wheat is known as the eighth agricultural product in the world and is used for spaghetti and pasta. in many studies، in vitro cultivation methods have been used a lot to shorten breeding periods. the use of different explants in the production of wheat embryo callus is known as the best explant in the production of callus. plant regeneration from callus is also a complex morphogenetic phenomenon that can be affected by various internal and external factors.materials and methods: an experiment was conducted to study callus induction and regeneration of immature embryos with 11 genotypes of durum wheat. in the callus induction stage، two characteristics، callus induction، and callus growth rate based on the completely randomized design with five replications were measured. callus derived from an immature embryo was conducted in ms medium containing bap (0.5، 1 and 1.5 g/l) using an 11*3 factorial experiment based on the completely randomized design with three replications.results: statistical analysis results in the callus induction stage showed a significant difference in the percentage of callus induction and callus growth rate among genotypes. mean comparison results indicated that in the callus growth rate of genotypes، respectively stj3//bcr/lks4 and quadalete//erp/mol/3/unk/4/mrb3/mnal، had the fastest growth rate and at percentage callus induction genotype 25-25-1-5 showed the highest induction. in the regeneration phase with different concentrations of bap growth regulator، genotypes 409 and stj3//bcr/lks4 showed the highest regeneration. therefore، based on the results obtained in this study، genotype stj3//bcr/lks4 was introduced as the best genotype among others due to giving the highest callus induction and regeneration.conclusion: therefore، according to the availability of wheat embryos، it can be considered a suitable source in tissue culture through independent factors، which are located in the nucleus or cytoplasm. according to the results، it could be stated that the success in tissue culture is influenced by various factors such as genotype، type of micro sample، and concentration of growth regulators، which differs from one cultivar to another.