بررسی میزان فعالیت آنزیم‌های آنتی اکسیدان تحت شرایط تنش خشکی در برخی ژنوتیپ‌های پیشرفته گندم نان

مقدمه: گندم یکی از غلات اصلی از لحاظ سطح زیر کشت و میزان تولید در جهان به شمار می رود. این محصول منبع اصلی کربوهیدرات و پروتئین در رژیم غذایی انسان به شمار می رود و تقریباً نیمی از زمین های زراعی ایران نیز تحت کشت گندم قرار دارد. از طرفی، تنش خشکی طیف وسیعی از پاسخ های گیاهی اعم از فیزیولوژیکی، بیوشیمیایی تا مولکولی را تحریک می کند و موجب صدمات اکسیداتیو در گیاهان می شود و گیاهان از آنزیم های ضد اکسنده برای مقابله با این تنش ها بهره می برند. از این رو، با توجه به نقش و اهمیت آنزیم های ضد اکسنده، نحوه فعالیت این آنزیم ها در شرایط دیم و آبی در برخی ژنوتیپ های گندم بررسی شد.مواد و روش ها: در این تحقیق به بررسی میزان فعالیت آنزیم های پراکسیداز، کاتالاز و سوپراکسید دیسموتاز برای 20 ژنوتیپ پیشرفته گندم نان تحت شرایط تنش خشکی در قالب طرح بلوک های کامل تصادفی با سه تکرار و در دو شرایط تنش کمبود آب (دیم) و بدون تنش پرداخته شد. تحقیق حاضر در مزرعه تحقیقاتی گروه مهندسی تولید و ژنتیک گیاهی، پردیس کشاورزی و منابع طبیعی، دانشگاه رازی اجرا گردید.یافته ها: بر اساس نتایج حاصل از تجزیه واریانس ساده، ژنوتیپ‌ها از نظر فعالیت هر سه آنزیم پراکسیداز، کاتالاز، سوپراکسید دیسموتاز  و عملکرد دانه اختلاف معنی‌داری نشان دادند. همچنین در تجزیه واریانس مرکب برای صفات بیو‌شیمیایی، اثر محیط، اثر ژنوتیپ و اثر متقابل محیط × ژنوتیپ نیز برای فعالیت آنزیم کاتالاز، پراکسیداز، سوپراکسید دیسموتاز و عملکرد دانه معنی‌دار بود. در شرایط آبی بیشترین میزان فعالیت آنزیم پراکسیداز در ژنوتیپ 12، کاتالاز در ژنوتیپ 10 و سوپراکسید دیسموتاز در ژنوتیپ 15 مشاهده شد و کم‌ترین میزان فعالیت آنزیم پراکسیداز در ژنوتیپ 11، کاتالاز در ژنوتیپ 11 و سوپراکسیددیسموتاز در ژنوتیپ 7 بود. همچنین در شرایط دیم بیشترین میزان فعالیت آنزیم پراکسیداز در ژنوتیپ‌ 6، کاتالاز در ژنوتیپ 2 و سوپراکسیددیسموتاز در ژنوتیپ 15 مشاهده شد و کم‌ترین میزان فعالیت آنزیم پراکسیداز در ژنوتیپ 4، کاتالاز در ژنوتیپ 8 و سوپراکسیددیسموتاز در ژنوتیپ 1 بود. از نظر صفت عملکرد دانه نیز بیشترین میزان در شرایط آبی مربوط به ژنوتیپ های 10، 7 و 8 و کمترین میزان عملکرد مربوط به ژنوتیپ های 12، 13 و 11 بود. در شرایط دیم بیشترین میزان عملکرد مربوط به ژنوتیپ‎های 4، 10 و 17 و کمترین میزان مربوط به ژنوتیپ 9 بود.  نتیجه گیری: نتایج نشان داد که میزان فعالیت آنزیم های پراکسیداز، کاتالاز و سوپراکسید دیسموتاز در محیط دیم بیشتر از آبی است و ژنوتیپ های مختلف، پاسخ های متفاوتی به تنش خشکی نشان می دهند. در واقع می توان گفت گیاهان برای مقابله با تنش خشکی و از بین بردن اکسیژن های رادیکال های آزاد و مقابله با تنش اکسیداتیو حادث شده، فعالیت آنزیم های آنتی اکسیدانت خود را افزایش می دهند و با صرف انرژی بر میزان عملکرد دانه تاثیر می گذارند. بر این اساس، با شناخت بیشتر عوامل ضد اکسنده و عوامل موثر بر آن ها می توان راهکار های مفیدی را برای مواجه با تنش خشکی در گیاهان اتخاذ نمود.

investigation of antioxidant enzymes activity under drought stress conditions in some bread wheat advanced genotypes

introduction: wheat is one of the main cereals in cultivated areas and production rate worldwide. this product is the primary source of carbohydrates and protein in the human diet, and almost half of iran's agricultural land is under wheat cultivation. on the other hand, drought stress stimulates a wide range of plant responses, from physiological and biochemical to molecular, and causes oxidative damage in plants. plants use antioxidant enzymes to deal with these stresses. regarding the role and importance of antioxidant enzymes, the activity of these enzymes in irrigation and drought conditions was investigated in some wheat genotypes.materials and methods: in this research, the activity of peroxidase, catalase, superoxide dismutase enzymes and grain yield for 20 advanced bread wheat genotypes under drought stress conditions was carried out. the experiment was laid out in a randomized complete block design with three replications in two conditions, irrigated and rainfed conditions. the present research was carried out in the research field of the department of plant production and genetics, campus of agriculture and natural resources, razi university.results: based on the simple analysis of variance, genotypes showed significant differences in the activity of all three enzymes, peroxidase, catalase, and superoxide dismutase. the effect of environment, genotype, and the interaction effect of environment × genotype were significant for catalase, peroxidase, and superoxide dismutase enzyme activity, where the data were analyzed in the form of combined analysis. in irrigation conditions, the highest activity of peroxidase enzyme was observed in genotype 12, catalase in genotype 10 and superoxide dismutase in genotype 15. in this condition, the lowest activity of peroxidase enzyme was observed in genotype 11, catalase in genotype 11 and superoxide dismutase in genotype 7. also, in dryland conditions, the highest level of peroxidase enzyme activity was observed in genotypes 6, catalase in genotype 2 and superoxide dismutase in genotype 15, and the lowest level of peroxidase enzyme activity was observed in genotypes 4, catalase in genotype 8 and superoxide dismutase in genotype 1. in terms of seed yield trait, the highest amount in irrigation conditions is related to genotypes 10, 7, and 8, and the lowest amount is related to genotypes 12, 13, and 11. in dryland conditions, the highest yield is related to genotypes 4, 10, and 17, and the lowest level is related to genotype 9.conclusion: the results showed that the activity level of peroxidase, catalase, and superoxide dismutase enzymes is higher in drought environment than in irrigated conditions, and different genotypes show different responses to drought stress. in fact, the activity of antioxidant enzymes increased with drought stress. in fact, plants increase the activity of their antioxidant enzymes to deal with drought stress, eliminate oxygen free radicals, and deal with the oxidative stress that has occurred and affects the grain yield by spending energy. based on this, knowing more about antioxidant factors and the factors affecting them, valuable solutions can be adopted to deal with drought stress in plants.