بررسی اثر سمیت فلز مس بر خصوصیات رشدی، فیزیولوژیک و مورفولوژیک گندم نیای وحشی آژیلوپس تائوشی (aegilops tauschii)

مقدمه: فلزات سنگین به گروهی از فلزات یا شبه فلزات اطلاق می‌شود که چگالی اتمی آن‌ها بیشتر از 4 یا 5 گرم بر سانتیمتر مکعب است. آنچه که امرزوه باعث نگرانی در مورد آلودگی‌های محیط زیست شده است، تجمع مواد زائد شیمیایی در خاک می‎باشد. مس اگرچه یک عنصر ریزمغذی برای گیاهان محسوب می‌‌شود، اما در غلظت‌های بالا سمی است. این عنصر باعث تاثیر بر خصوصیات ساختاری، مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی در گیاهان می‌گردد. امروزه از تکنیک گیاه‌پالایی به‌عنوان یک روش مناسب برای پاک‌سازی و زدودن آلودگی‌های آب، خاک و هوا استفاده می‌کنند. بیش از 400 گونه گیاه بیش انباشتگر، شناسایی ‌شده است.مواد و روش‌ها: در این پژوهش به منظور بررسی اثر فلز سنگین مس بر برخی از پارامترهای فیزیولوژیک، مورفولوژیک و بیوشیمیایی گیاه آژیلوپس تائوشی، اثر غلظت‌های مختلف مس (صفر، 5، 25 و 125 میکرومولار) بر 37 ژنوتیپ آژیلوپس تائوشی در قالب طرح آگمنت در گلخانه دانشکده علوم دانشگاه رازی مورد بررسی قرار گرفت.یافته‌ها: نتایج نشان داد که با افزایش غلظت مس، میزان کلروفیل b، کاروتنوئید، پایداری غشاء سلول، قطر دانه، محتوای نسبی آب برگ، آب حفظ‌شده برگ و عملکرد تک بوته کاهش پیدا کردند؛ درحالی‌که کلروفیل کل، کلروفیل a، کربوهیدرات، پرولین، تلفات نسبی آب برگ، طول ریشه و وزن ریشه به‌طور معنی‌دار افزایش یافتند. از نظر پارامترهای بیوشیمیایی، ژنوتیپ‌های 11، 58 و 85 با داشتن بیشترین مقادیر شاخص‌های مورفولوژیک، فیزیولوژیک و بیوشیمیایی مقاوم به فلز مس بودند که در بین آنها ژنوتیپ 58 با بیشترین میزان عملکرد به‌عنوان ژنوتیپ مقاوم شناخته شد.ژنوتیپ‌های 23، 28، 30، 52، 99 و 123 بیشتر از بقیه ژنوتیپ‌ها تحت تنش مس قرار گرفتند، که در بین آنها ژنوتیپ 99 با کمترین عملکرد به‌عنوان حساسترین ژنوتیپ معرفی می‌گردد..نتیجه‌گیری: با توجه به نتایج به‌دست‌آمده، به‌نظر می‌رسد که برخی ژنوتیپ‌های گیاه آژیلوپس تائوشی مقاوم به فلز سنگین مس بوده و می توان آن‌ها را جهت گیاه پالایی در مناطق آلوده به مس توصیه نمود.

evaluation the effect of copper metal toxicity on growth, physiological and morpphological characteristics of wild wheat of aegilops tauschii

introduction: heavy metals refer to a group of metals or semi metals whose atomic density is greater than 4 or 5 grams per cubic centimeter. what has caused concern about environmental pollution today is the accumulation of the chemical waste in the soil. although copper is a micro element for plants, it is toxic at high concentrations. this element causes structural, morphological, physiological, and biochemical changes in plants. today, the phytoremediation technique is used as a suitable method for cleaning and removing water, soil, and air pollution. more than 400 species of overgrown plants have been identified. studies have shown that aegilops tauschii is a drought resistant plant. since, the stress of heavy metals can cause secondary drought stress.material and method: this research was performed to investigate the effect of the heavy metal copper on some physiological, morphological, and biochemical parameters of aegilops tauschii. therefore, the effect of different concentrations of copper (zero, 5, 25, and 125 micromolar) was studied on the physiological, biochemical, and morphological characteristics of 37 genotypes of aegilops tauschii in the greenhouse condition.result: the results showed that increasing copper concentrations decreased the amount of chlorophyll b, carotenoid, cell membrane stability, seed diameter, relative leaf water content, leaf retained water and single plant yield; while total chlorophyll, chlorophyll a, carbohydrate, proline, relative leaf water loss, root length, and root weight increased significantly. in terms of biochemical parameters, genotypes 11, 58, and 85 with the highest values of morphological, physiological, and biochemical indices were resistant to copper. among the mentioned genotypes, genotype 58 with the highest yield as a resistant genotype, and genotype 23, 28, 30, 52, 99 and 123 were subjected to copper stress more than other genotypes based on the morphological, physiological and biochemical indicators, among which genotype 99 with the lowest yield could be introduced as the most sensitive genotype.conclusion: according to the results, it seems that some genotypes of aegilops tauschii were resistant to the heavy metal copper. resistant genotypes could be recommended for phytoremediation in copper contaminated areas.