اثر انتخاب بر تنوع ژرم‌پلاسم لاین‌های خالص سورگوم زراعی در ایران با استفاده از نشانگرهای مولکولی irap و ویژگی‌های ریخت‌شناختی

مقدمه: بشر از دیرباز به دنبال اهلی‎سازی گونه‎های زراعی مهم و اقتصادی و انتخاب صفات مطلوب کشاورزی بوده است. در واقع انتخاب توسط بشر، فاکتوری است که نقش اساسی در تعیین سرنوشت لاین‎های اصلاحی گیاهان و به‎ویژه غلات به عهده دارد. از این‎رو، مطالعه تنوع وراثتی و بررسی ذخیره ژرم‎پلاسم لاین‎های اصلاحی از یک سو و مطالعه نقش و اثر انتخاب‎های انجام شده توسط اصلاح کنندگان نبات از سوی دیگر، عوامل کلیدی جهت بررسی سرنوشت بذرهای اصلاح شده به شمار می‎روند. جهت انجام چنین بررسی‎هایی، مطالعات مولکولی با استفاده از نشانگرهایی که به صورت خنثی و تصادفی عمل می‎کنند، حائز اهمیت می‎باشد. بر این اساس، در مطالعه پیش‎رو جهت بررسی اثر انتخاب بر بذر گیاهان زراعی مهمی که مدت‌ها تحت اهلی‎سازی و برنامه‎‌های اصلاح نبات قرار گرفته‎اند، از 16 لاین خالص سورگوم زراعی کشت شده در مزرعه تحقیقاتی مرکز تحقیقات و آموزش کشاورزی و منابع طبیعی خراسان رضوی و با به کارگیری نشانگرهای مولکولی مبتنی بر نواحی رتروترانسپوزون و صفات ریخت‎شناختی مرتبط با افزایش بیوماس گیاه، استفاده شد.مواد و روش‌ها: در مجموع 80 فرد متعلق به نسل‌های اول تا نهم اصلاحی انتخاب شد و مطالعات مولکولی با استفاده از هشت زوج آغازگر irap و مطالعات ریخت‎شناختی با اندازه‎گیری صفات مربوط به بیوماس برگ انجام شد.یافته‌ها: مشاهدات حاکی از تنوع بین گروهی (بین نسل‌های اصلاحی) نسبتاً بالا (63.5%) در گروه مورد مطالعه بود. از بین نسل‎های مورد مطالعه، نسل پنجم و در مرحله بعد، نسل‎های هفتم و هشتم بیشترین میزان تنوع وراثتی، بیشترین میزان هتروزیگوسیتی و بیشترین میزان آلل‌های منحصر بفرد را به خود اختصاص دادند.نتیجه‌گیری: بر این اساس وجود جریان ژنی بین لاین‌های اصلاحی سورگوم زراعی و بروز آن در تنوع آللی افراد نسل پنجم، ششم و هفتم تایید شد. با این حال، کاهش مجدد آن در نسل‎های هفتم به بعد، حاکی از ناپایداری نوترکیبی‎های مذکور بود. در نهایت چنین نتیجه‌گیری شد که انتخاب فنوتیپ‌های برتر و مطلوب طی روند خالص‌سازی همواره به صورت یک جاروی ژنی عمل کرده و به صورت یک انتخاب جهت‌دار باعث حذف تنوعات ایجاد شده حاصل از جریان ژنی و در نتیجه کاهش تنوع وراثتی در لاین‌های خالص سورگوم زراعی می‌شود.

effect of selection on germplasm diversity of pure lines of crop sorghum in iran using irap molecular markers and morphological traits

introduction: humans have long sought to select the desirable traits for agriculture and domestication of important and economical crop species around the world. in fact, the human selection is a factor that plays a key role in determining the fate of plant breeding lines, especially cereals. therefore, the study of genetic diversity and the study of germplasm storage of breeding lines on the one hand and the study of the role and effect of choices made by plant breeders, on the other hand, are key factors in investigating the fate of improved seeds and lines. to conduct such studies, molecular studies using markers that act neutrally and randomly are important. accordingly, the present study aimed to investigate the effect of selection on seeds of an important crop that has long been under domestication and crop breeding programs. sixteen pure lines of sorghum grown in the research farm of agricultural and natural resources research and training center of khorasan razavi were assessed using retrotransposon-based molecular markers plus desirable morphological traits used in breeding crop sorghums.materials and methods: a total of 80 individuals belonging to the first to ninth generations of breeding sorghums were randomly selected, and molecular studies were performed using 8 irap primer combinations. morphological studies were also performed using the measurement of traits related to leaf biomass (the number of leaves at 60 days of plant growth).results: the observations showed relatively high intergroup genetic diversity (between breeding generations) (63.5%) in the study group. among the studied generations, the fifth generation and afterward the seventh and eighth generations showed the highest hereditary diversity, the highest heterozygosity, and the highest number of unique alleles. the first and ninth generations with the highest homozygosity, respectively, were the purest lines studied.conclusion: the results of dendrogram trees also confirmed the existence of three completely different clusters in the study group. accordingly, the existence of gene flow between the breeding lines of sorghum and its occurrence among the individuals of the fifth, sixth and seventh generations was confirmed. however, its decline and decrease in the seventh generation onwards indicated the instability of observed recombination. finally, it was concluded that the selection of superior and desirable phenotypes during the purification process always acts as a selective sweep and as a directional selection eliminates the variations created by gene flow and thus reduces the genetic diversity in the pure lines of crop sorghum.