پاسخ برخی ویژگی ‏های فیزیولوژیک یولاف زراعی به تامین نیتروژن و آب پس از گرده افشانی

مقدمه: یولاف زراعی یکی از گیاهان مهم از خانواده غلات است. دانه یولاف زراعی برای انسان و دام و علوفه آن برای دام کاربرد دارد. کشور ایران در منطقه خشک و نیمه خشک واقع شده است. میانگین بارندگی سالیانه در ایران حدود یک سوم میانگین بارندگی جهانی است. به همین خاطر، تنش خشکی در ایران مهم‏ترین تنش محیطی است که رشد و عملکرد گیاهان زراعی را محدود می‏نماید. نیتروژن یکی از عناصر غذایی ضروری برای گیاهان زراعی می‏باشد. در جهان و ایران، کودهای نیتروژنه بیشتر از سایر کودها مصرف می‏شوند. جذب نیتروژن توسط گیاه از خاک همراه با آب انجام می‏گیرد. لذا، تنش خشکی جذب نیتروژن را با اختلال مواجه می‏نماید. بر همین اساس، هدف از آزمایش حاضر، بررسی اثر تنش خشکی پس از گرده‏افشانی و مقدارهای نیتروژن بر ویژگی‏های فیزیولوژیک سه رقم یولاف زراعی بود.مواد و روش‌ها: آزمایش به صورت اسپلیت پلات فاکتوریل و در قالب طرح پایه بلوک‏های کامل تصادفی با سه تکرار در مزرعه پژوهشی دانشگاه رازی در سال زارعی 93-1392 اجرا گردید. شرایط رطوبتی پس از گرده‏افشانی (نرمال و تنش) به عنوان فاکتور اصلی و ترکیب دو فاکتور شامل ارقام یولاف زراعی (پوتورو، کوال و بروشر) و مقادیر نیتروژن (تامین 0، 25، 50، 75 و 100 درصد نیاز کودی یولاف زارعی) به عنوان فاکتور فرعی در نظر گرفته شدند. سطوح نیتروژن بر اساس نتایج آزمون خاک و نیاز یولاف زراعی در زراعت آبی بدون تنش خشکی، انتخاب گردید. برای تامین نیتروژن از کود اوره (حاوی 46 درصد نیتروژن) استفاده گردید.یافته‌ها: نتایج نشان داد که تیمارهای رطوبتی و نیتروژن روی صفات فیزیولوژیک مورد مطالعه، تاثیر معنی‏دار داشتند. اعمال خشکی پس از شروع گرده‏افشانی سبب کاهش شاخص سبزینگی برگ در مراحل گرده‏افشانی و پر شدن دانه (به ترتیب 12.5 و 30.6 درصد)، کاهش کارایی فتوشیمیایی فتوسیستم 2 در مرحله گرده‏افشانی (5.3 درصد)، افزایش مقاومت روزنه‏ای در مراحل گرده‏افشانی و پر شدن دانه (به ترتیب 94 و 77 درصد) و افزایش محتوای پروتئین دانه (2.3 درصد) گردید. تامین 100 درصد نیاز نیتروژن گیاه نسبت به عدم تامین آن، سبب بهبود شاخص سبزینگی برگ در مراحل گرده‏افشانی و پر شدن دانه (به ترتیب 63 و 64 درصد)، افزایش کارایی فتوشیمیایی فتوسیستم 2 در مراحل گرده‏افشانی و پر شدن دانه (به ترتیب 13.2 و 13.4 درصد)، افزایش مقاومت روزنه‏ای در مراحل گرده‏افشانی و پر شدن دانه (به ترتیب 163 و 148 درصد)، افزایش کلروفیل a و b (به ترتیب 16 و 29 درصد)، کاهش نسبت کلروفیل (a/b 10 درصد) و افزایش محتوای پروتئین دانه (1.5 درصد) گردید.نتیجه‌گیری: با تامین مناسب رطوبت و نیتروژن می‏توان صفات فیزیولوژیک مرتبط با فتوسنتز را در زراعت یولاف زارعی بهبود بخشید.

the responses of some physiological characteristic in oat to nitrogen and water supply after anthesis

introduction: oat is one of the most important plants in the cereals family. oat grain is used for humans and livestock, and its forage is used for livestock. iran is located in an arid and semi-arid region. the average annual rainfall in iran is about one-third of the world average. therefore, drought stress in iran is the most critical environmental stress that limits the growth and yield of crops. nitrogen is one of the essential nutrients for crops. in the world and iran, nitrogen is used more than other fertilizers. nitrogen uptake by the plants from the soil is accompanied by water. therefore, drought stress interferes with nitrogen uptake. accordingly, the present experiment aimed to investigate the effect of drought stress after anthesis and nitrogen amounts on the physiological characteristics of three oat cultivars.materials and methods: the experiment was conducted as a split-plot factorial based on randomized complete blocks design with three replications at research farm of razi university during 2013-14 cropping year. post-anthesis moisture conditions (normal and stress) were considered as the main factor and the combination of two factors including oat cultivar (potoroo, quoll, and brusher) and nitrogen supply (0, 25, 50, 75, and 100% nitrogen requirement for oat) as the sub-factor. nitrogen levels were selected based on the soil test results and the nitrogen requirements of oat in the irrigated farm without drought stress. the source of nitrogen was urea fertilizer (containing 46% nitrogen).results: the results showed that the moisture and nitrogen treatments significantly affected the studied physiological traits. according to the results, the post-anthesis drought stress led to a decrease in spad at anthesis and grain filling stages (12.5 and 30.6%, respectively), a decrease in fv/fm at anthesis (5.3%), an increase in stomatal resistance at anthesis and grain filling stages (94 and 77%, respectively), and an increase in grain protein content (2.3%). supply 100% of the plant nitrogen requirement compared to 0% led to improvement of spad at anthesis and grain filling stages (63 and 64%, respectively), an increase in fv/fm at anthesis and grain filling stages (13.2 and 13.4%, respectively), an increase in stomatal resistance at anthesis and grain filling stages (163 and 148%, respectively), an increase in chlorophyll a and b (16 and 29%, respectively), reduction of chlorophyll a/b ratio (10%), and finally an increase in grain protein content (1.5%).conclusion: the physiological traits associated with the photosynthesis of oat plants can be improved by the proper supply of moisture and nitrogen.