فعالیت های برخط پرخطر در میان جوانان ایرانی: تحلیل رفتاری، روان شناختی و چالش های حقوقی

توسعه فناوری‌های دیجیتال، تعامل جوانان با اینترنت و رسانه‌های اجتماعی را افزایش داده و آن‌ها را در معرض فعالیت‌های برخط پرخطر قرار داده است. این فعالیت‌ها شامل بازی‌های شانس برخط، پیش‌بینی‌های ورزشی، خریدهای اینترنتی اجباری و مصرف نادرست از رسانه‌های اجتماعی است. پژوهش حاضر علاوه بر بررسی درک خطر جوانان ایرانی (18 تا 35 ساله) و تاثیر عوامل روان‌شناختی و رفتاری، میزان کارآمدی چهارچوب‌های قانونی ایران در مواجهه با این چالش‌ها را تحلیل کرده است. پژوهش با استفاده از روش توصیفی-علی و تحلیل مقطعی روی 1500 جوان ایرانی انجام شده است. داده‌ها از طریق پرسشنامه ساختاریافته جمع‌آوری و با مدل‌های رگرسیون لجستیک در نرم‌افزار spss تحلیل شده‌اند. یافته‌ها نشان می‌دهد بسیاری از جوانان برخی فعالیت‌های پرخطر مانند بازی‌های شانس و پیش‌بینی ورزشی را بی‌خطر تلقی می‌کنند. احساس از دست دادن کنترل بر اطلاعات، تجربه احساسات منفی (اضطراب و ناتوانی) و فشار اجتماعی، درک خطر را افزایش می‌دهد. تحلیل حقوقی نشان داد که مقررات ایران، ازجمله قانون جرایم رایانه‌ای (1388) و قانون تجارت الکترونیکی (1382)، فاقد سازوکارهای لازم برای تنظیم شرط‌بندی دیجیتال، لوت‌باکس‌ها، تبلیغات هدفمند و حفاظت از داده‌های کاربران است. بر همین اساس چهارچوب‌های قانونی ایران نیازمند اصلاح برای کنترل فعالیت‌های پرریسک دیجیتال، افزایش شفافیت تبلیغات و حفاظت از کاربران است. در کنار اصلاحات حقوقی، افزایش سواد رسانه‌ای و ایجاد نهادهای نظارتی مستقل می‌تواند به کاهش آسیب‌های فضای مجازی کمک کند.

risky online activities in virtual space with the approach of behaviors, feelings and attitudes related to the vulnerability of iranian youth

the rapid development of digital technologies has increased youth engagement with the internet and social media, exposing them to various online risky activities. these activities include online gambling, sports betting, compulsive online shopping, and inappropriate social media consumption. this study examines iranian youths (ages 18-35) risk perception of these activities, the impact of psychological and behavioral factors, and the effectiveness of iranian’s legal framework in addressing these challenges.methodology: this research employs a descriptive-causal and cross-sectional analytical approach, surveying 1,500 iranian youth. data were collected through a structured questionnaire and analyzed using logistic regression models in spss.findings: a significant portion of young individuals perceive certain risky activities, such as online gambling and sports betting, as harmless. factors such as loss of control over personal data, negative emotions (anxiety and powerlessness), and social pressure increase risk perception. the legal analysis revealed that iranian’s existing regulations, including the 2009 computer crimes law and the 2003 e-commerce law, lack specific mechanisms to regulate digital gambling, loot boxes, targeted advertising, and data protection.conclusion: iranian legal framework requires substantial reforms to regulate high-risk digital activities, enhance advertising transparency, and protect users. in addition to legal improvements, increasing media literacy and establishing independent regulatory bodies can help mitigate the risks associated with online spaces.