کاوشی فقهی در حکمرانی فضای مجازی: چالش‌ها و راهکارهای تقویت قدرت و بازدارندگی نظام اسلامی

ساختار حاکم بر فضای مجازی، غیرمتمرکز، چندلایه، غیرسرزمینی، نهادگریز، تهدیدزا و هویت‌زداست. این ویژگی‌ها باعث دشواری و پیچیدگی حکمرانی دولت‌ها بر این فضا شده است. این فضا اقسام نوینی از قدرت مانند قدرت نرم، شبکه‌ای، هوشمند و هنرمندانه را پدید آورده و موجب افزایش کنشگری بازیگران خصوصی و کاهش قدرت بازیگران دولتی در حکمرانی ملی و جهانی شده است. در عرصه داخلی چالش‌هایی مانند واقعیت مجازی، اقتصاد دیجیتال، افزایش کنشگری بخش خصوصی، نفوذ شرکت‌های چندملیتی، مرززدایی، جاسوسی، تخریب و جرائم سایبری، کشورها را تهدید می‌کند. در عرصه بین‌المللی شاهد انواع جنگ‌های نوین مانند جنگ رسانه‌ای، هژمونیک، پست‌مدرن مجازی و هیبریدی هستیم. کشورهایی که از فناوری اطلاعاتی و ارتباطی پیشرفته و پیشروی برخوردار هستند، قدرت بیشتری دارند. در اسلام، خنثی‌سازی حملات دشمن از طریق اقدامات متقابل و تولید اقتدار در عرصه‌های گوناگون و نوین انجام می‌شود. رویکرد نظام اسلامی به مفاهیم نوین قدرت برای تقویت بازدارندگی و اقتدار منطقه‌ای و جهانی ایران با رویکرد تهدیدزدایی و افزایش تاثیرگذاری ایجابی و سلبی در نظام بین‌الملل انجام خواهد شد. طبق یافته‌های این پژوهش، جمهوری اسلامی ایران برای مقابله با تهاجم همه‌جانبه دشمنان خصوصاً تهدید هیبریدی آمریکا در فضای مجازی باید تولید قدرت بازدارندگی کند. تولید قدرت نرم، تهدیدزدایی، بازدارندگی، تقویت امنیت سایبری و راه‌اندازی شبکه ملی اطلاعات از مهم‌ترین اقدامات در این خصوص به‌شمار می‌روند. همچنین ایران برای مقابله با قدرت جهانی آمریکا در فضای مجازی باید در سیاست خارجی خود به‌دنبال جدا کردن آمریکا از متحدانش، الگوی حکمرانی چندجانبه فضای مجازی از طریق ایجاد نهادی مستقل یا ذیل سازمان ملل متحد و تقویت نظام موازنه قوای جهانی در فضای مجازی و افزایش کنشگری خود در منطقه جنوب شرق آسیا به‌عنوان قدرت اول منطقه باشد.

jurisprudential approach to new concepts of power

the structure of cyberspace has made governance of states difficult and complex. this space has created new types of power such as soft, network, intelligent and artistic power and has increased the activism of private actors and reduced the power of state actors. in the domestic arena, challenges such as virtual reality, digital economy, influence of multinational companies, border removal, espionage, cybercrime threaten countries. in the international arena, we are witnessing types of modern wars such as media, hegemonic, virtual postmodern and hybrid wars. countries that have advanced technology have more power. in islam, neutralizing enemy attacks is done through countermeasures and generating authority in various and new arenas. iran’s approach to new concepts of power to strengthen iran’s regional and global deterrence and authority will be done with the approach of eliminating threats and increasing its effectiveness in the international system. iran must generate deterrent power to confront enemy aggression. producing soft power, eliminating threats, deterrence, strengthening cybersecurity, and launching a national intelligence network are among the most important measures in this regard. to confront america’s global power in cyberspace, iran must seek in its foreign policy to separate america from its allies, establish a multilateral governance model for cyberspace through the creation of an independent institution or one under the united nations, strengthen the global balance of power system, and increase its activism in southeast asia as the leading power.