چالش‌های حقوقی حمایت نظام اختراعات ایران از پدیدآورندگان برنامه رایانه‌ای

مطابق حقوق بسیاری از کشورها، از جمله ایران، برنامه رایانه‌ای در حمایت مالکیت فکری است که می‌تواند در قالب مالکیت ادبی‌هنری باشد یا به صورت اختراع ثبت شود؛ همچنین، ممکن است نظام خاص حاکم بر آن باشد. ثبت اختراع برنامه رایانه‌ای از نظر فنی و حقوقی، نیازمند شرایط و دارای نتایج اقتصادی و اداری فراوان است که مشکلاتی را به وجود می‌آورد. شرایط ثبت اختراع برنامه رایانه‌ای، همان است که برای انواع اختراعات برقرار شده و عملاً جز درباره شرط کاربرد صنعتی، با مانعی روبرو نیستیم. در آرای قضایی خارجی، اثر فنی برنامه را شرط کاربرد صنعتی می‌دانند؛ در ایران نیز، برای پرهیز از مشکلات، می‌توان با کمک اثر فنی، انواع برنامه را تفکیک و با توجه به مصالح و مفاسد ثبت اختراع، برنامه‌هایی را ثبت کرد که همراه سخت‌افزار متناسب خود منتشر شده باشد و از ثبت برنامه‌هایی که تنها روش اجرایی خاص است، خودداری کرد. با این حال، چالش‌های فراحقوقی ثبت اختراع برنامه رایانه‌ای همچنان باقی است. در این مقاله، ضمن معرفی نظام ثبت اختراع و اعمال آن بر برنامه رایانه‌ای، به بررسی این چالش‌ها می‌پردازیم و سعی داریم راه درستی را برای قانونگذاری و دست کم، برای تفسیر احکام ارایه دهیم تا با اجرای آن، در پیشرفت این جنبه از فناوری نقش داشته باشد.

legal challenges of iranian patent system for protecting the software developers

according to the law of many countries, including iran, a computer programs are protected in intellectual property system in the form of literary or artistic works or patent; it may also be governed by a sui generies system. patenting a computer program technically and legally requires conditions and has many economic and administrative consequences that are problematic. the patent requirements of a computer program are the same as for patents, in whole, and has virtually no barriers except in the case of an industrial application. in foreign judicial systems, the technical effect of the program is considered as a condition for industrial use; in iran, in order to avoid the problems, with the help of technical effect, it is possible to separate the types of programs and give protection to the programs that have been published with their appropriate hardware. however, the extra-legal challenges of patent for the computer program remain. in this article, while introducing the patent system and applying it to the computer program, we examine these challenges and try to provide the right way to legislate and at least to interpret the rulings to play a role in the development of this aspect of technology.