عوامل موثر بر رشد اقتصادی در برنامه‌های توسعه دوره سند چشم‌انداز 1404 ایران

همواره یکی از اهداف مهم دولت‌ها در حوزه اقتصاد کلان، ایجاد رشد اقتصادی باثبات و بالا بوده، از این رو، این هدف در برنامه‌های توسعه نیز جایگاه ویژه‌ای به خود اختصاص داده است. اما، با اینکه کشور ایران تقریباً به سال پایانی اولین سند برنامه چشم‌انداز خود رسیده، عملاً آن اهداف مربوط به نرخ رشد اقتصادی که برای تحقق چشم‌انداز در برنامه‌های توسعه هدف‌گذاری شد محقق نشده، و شناسایی عواملی که مانع تحقق رشد مذکور شده، حائز اهمیت می‌باشد. از این رو، هدف مقاله حاضر بررسی عوامل موثر بر رشد اقتصاد ایران در سال‌های پس از ابلاغ سند چشم‌انداز است. بازه زمانی تحقیق از فصل اول سال 1384 تا فصل اول سال 1402 بوده، و برای تخمین مدل از سیستم معادلات همزمان و روش حداقل مربعات دو مرحله‌ای استفاده شده است. نتایج تحقیق نشان می‌دهد که بر اساس معادله سرمایه‌گذاری؛ متغیرهای تولید ناخالص داخلی حقیقی و سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی رابطه مثبت، و شاخص قیمت مصرف‌کننده و تحریم‌های دو مقطع زمانی 1391-1394 و 1397-1400 رابطه منفی با سرمایه‌گذاری حقیقی داشته‌اند. بر اساس معادله صادرات؛ متغیرهای تولید ناخالص داخلی حقیقی و تولید ناخالص داخلی کشور چین رابطه مثبت، و نرخ ارز بازار آزاد، تحریم‌های 1391-1394، و 1397-1400 رابطه منفی با صادرات داشته‌اند. در نهایت، بر اساس معادله تولید ناخالص داخلی حقیقی؛ واردات و ویروس کرونا رابطه منفی، و سرمایه‌گذاری، صادرات، رشد اقتصادی دوره قبل، مخارج دولتی و منابع ناشی از فروش نفت و فرآورده‌های نفتی رابطه مثبت با تولید ناخالص داخلی حقیقی داشته‌اند. همچنین، با توجه به اینکه رابطه مثبت سرمایه‌گذاری و صادرات با gdp نمایان شد، تمامی متغیرهایی که منجر به کاهش یا افزایش سرمایه‌گذاری و صادرات شده‌اند دلیلی بر کاهش یا افزایش تولید ناخالص داخلی نیز بوده‌اند.

factors affecting economic growth in development plans of the period of iran's 1404 vision document

one of the important goals of governments in the field of macroeconomics has always been to create stable and high economic growth, therefore, this goal has also been given a special place in development programs. however, although iran has almost reached the final year of its first vision document, the economic growth rate goals set in development plans to achieve the vision have not been achieved, and it is important to identify the factors that have hindered the realization of said growth. therefore, the purpose of this article is to examine the factors affecting iran's economic growth in the years of the vision document. the research period was from the first quarter of 2005 to the first quarter of 2023, and the simultaneous equations system and the two-stage least squares method were used to estimate the model. the research results show that, the variables of real gdp and foreign direct investment had a positive relationship, and the consumer price index and sanctions in 2012-2015 and 2018-2021 had a negative relationship with real investment. also, the variables of real gdp and china's gdp had a positive relationship, and the free market exchange rate, sanctions in 2012-2015, and 2018-2021 had a negative relationship with exports. finally, imports and the coronavirus have a negative relationship, and investment, exports, previous economic growth, government spending, and resources from the sale of oil and petroleum products have a positive relationship with real gdp. given that it was found that investment and exports have a positive relationship with gdp, all variables that have led to a decrease or increase in investment and exports have also led to a decrease or increase in gdp.