فرآیند تحلیل شبکه (anp)، رویکرد نوین در آمایش و برنامه‌ریزی فضایی کشور؛ تبیین شبکه شهری حاصل از قدرت بر اساس شاخص‌های 4 گانه مرکزیت

در تحلیل نظام/شبکه شهری کشور و تبیین الگوی آن، افراد مختلف الگوهای متفاوتی در قالب دو گروه سلسله مراتبی و شبکه ای ارایه کرده اند؛ در این مقاله، برای تعیین نظام شهری در برنامه آمایش سرزمین، از الگوی تحلیل شبکه بر اساس شاخص هایی چون واگرایی، هم گرایی، هم جواری و هم پیوندی -رویکرد جدید تحلیل نظام شهرهای جهانی- استفاده شده است. شاخص های مذکور، بیان کننده قدرت شهرها بر اساس پیوندهای ارسالی و دریافتی توسط یک شهر هستند. هدف اصلی مقاله، تولید و معرفی شیوه ی جدید تبیین شبکه شهری کشور، با اتکا به مبانی نظری و متدولوژی تحلیلی شبکه با شاخص های فوق است. در پژوهش حاضر با اتکا به مبانی نظری شاخص های فوق و الگوریتم تحلیلی آن ها، داده های حاصل از پیوندهای هوایی شهرهای مراکز استان و برخی از شهرهایی که در جریانات حمل و نقل هوایی کشور مطرح می باشند، مورد تحلیل قرار گرفته است. نتایج نشان می دهد که در شبکه شهری ایران، شهرهایی مانند مشهد و شیراز به عنوان شهرهای «واگرا» و به مفهوم اثرگذار و کنترل کننده، در کنار تهران قرار دارند و به مدیریت شبکه شهری ایران می پردازند. همچنین «شهرهای هم گرا» یا دارای «پرستیژ» به مفهوم شهرهای مورد توجه توسط سایر شهرها، مانند تهران و مشهد و ...، شهرهای هم جوار به مفهوم استفاده کننده از موقعیت نزدیکی سایر شهرها مانند قشم و شیراز و شهرهای هم پیوند به مفهوم شهرهای بهره مند از جریان هوایی بین مبدا و مقصد می باشند. نکته مهم در این بررسی که آن را از سایر بررسی های تحلیل شبکه شهری متمایز می کند، علاوه بر استفاده از داده های جریانی، نتایج مبتنی بر حضور بارز برخی از شهرهای کوچک نظیر خرم آباد، گرگان و ... و معرفی این شهرها به ایفای نقش موثرتر در جریان قدرت حاصله از شهرها در شبکه شهری کشور است که اغلب با توجه به نوع مدل ها و داده های مورد استفاده، تاکنون دیده نشده اند. لذا تحلیل سازمان فضایی شهری یا سکونتگاهی با استفاده از داده های پیوندی و الگوریتم های تحلیل شبکه برای آمایش سرزمین کشور ضرورت دارد.

network analysis process (anp), a new approach in spatial planning of the country; explanation of the urban network resulting from power based on the four indicators of centrality

in analyzing the country's urban system/network and explaining its pattern, different people have presented different patterns in the form of two hierarchical and network groups; in this article, to determine the urban system in the spatial planning program, the network analysis model has been used based on indicators such as outdegree, indegree, closeness and betweenness - the new approach of global city system analysis. the mentioned indicators express the power of cities based on the links sent and received by a city. the main goal of the article is to produce and introduce a new way of explaining the urban network of the country, relying on the theoretical foundations and analytical methodology of the network with the above indicators. in the current research, based on the theoretical foundations of the above indicators and their analytical algorithm, the data obtained from the air links of the cities of the provincial capitals and some cities that are prominent in the country's air transportation are analyzed. the results show that in the urban network of iran, cities such as mashhad and shiraz are located next to tehran as outdegree cities and in the sense of influencing and controlling, and manage the urban network of iran. also indegree cities or prestige cities in the sense of cities that are considered by other cities, such as tehran and mashhad, etc., closeness cities in the sense of using the proximity of other cities such as qeshm and shiraz and betweenness cities are the cities benefiting from the air flow between the origin and the destination. the important point in this study that distinguishes it from other urban network analysis studies, in addition to the use of data current, the results are based on the prominent presence of some small cities such as khorramabad, gorgan, etc., and the introduction of these cities to play a more effective role in the flow of power from cities in the urban network of the country, which is often based on the type of models the ones used have not been seen so far. therefore, it is necessary to analyze the city or urban spatial organization using linked data and network analysis algorithms to analyze the country's spatial program.