ارزیابی الزامات تحقق‌پذیری در سند ملی آمایش سرزمین

یکی از اصلی ترین و مهمترین ابعاد آمایش سرزمین در نظام برنامه ریزی و مدیریت توسعه کشور که کمتر مورد توجه و بسط نظری قرار گرفته است، بعد «تحقق پذیری» است. این در حالی است که این موضوع در کشورهای توسعه یافته و پیشرو از حداقل 5 دهه قبل مورد توجه بوده و مولفه های مفهومی، معیارها و الزامات مرتبط با آن مورد بررسی و واکاوی محققین و دست اندرکاران قرار داشته است. از همین رو در این پژوهش نگارندگان با توجه به اهمیت این موضوع، به بررسی مفهومی و استخراج الزامات مقوله «تحقق پذیری آمایش سرزمین در ایران» و پس از آن ارزیابی سند ملی آمایش سرزمین (مصوب 11/12/1399 شورایعالی آمایش سرزمین) اهتمام نموده اند. در این مطالعه پژوهشگران بنا دارند با بهره گیری از روش نظریه داده بنیاد الزامات تحقق پذیری آمایش سرزمین در شرایط ایران را احصاء و با روش تحلیل محتوای کیفی و تشکیل پانل نخبگی با حضور برخی از دست اندرکاران تدوین و اجرای اسناد آمایش سرزمین در کشور، دو سال بعد از تصویب این اسناد به ارزیابی سند ملی آمایش سرزمین از منظر مولفه های تحقق پذیری بپردازد. یکی از نکات بسیار مهم مستخرج از این پژوهش نشان از آن دارد که فرایند تحقق‌پذیری، برخلاف تصور رایج که مرحله «پساتدوین»، اصلی‌ترین مرحله تحقق‌پذیری به شمار می‌رود، 90 درصد اهمیت مقوله تحقق‌پذیری به مرحله «پیشاتدوین» و «درحین تدوین» برمی‌گردد. نتایج این روش حاکی از آن است که سند ملی آمایش سرزمین از منظر الزامات تحقق پذیری – در هر سه ساحت پیشاتدوین، تدوین و پساتدوین- در طیف لیکرت حائز نمره «ضعیف» می گردد.

evaluation of implementability requirements of the national spatial planning document

spatial planning or in other words planning for the territory is a type of planning that is focused on territory or geography as a fundamental and determining factor in achieving development goals and by rejecting single strategies next, the economic growth (and neglect of distribution) which caused the spread of inequalities, imbalances and environmental consequences, in the pursuit of creating balance, balancing, resolving conflicts and productivity from resources and processing diverse opportunities for development. it is a territory. almost half a century has passed since the introduction of spatial planning into the country's planning and management system, and during this period, four national studies of spatial planning have been conducted. the latest experience is related to the period of 2018-2019, when spatial planning studies were first started at the provincial level with the notification of brigade service description, and in 2016, according to the task of paragraph a, article 26 of the law of the sixth development program of the country, the preparation of the national document on spatial planning is also on the agenda. and finally, the process of compiling national and provincial documents was completed in march 2019 with their approval in the supreme spatial planning council, and the country's planning and management system for the first time had approved spatial development documents and standards of action.in this study, the researcher intends to use the data-based theory method to calculate the requirements for the realization of spatial development in the conditions of iran, and with the method of qualitative content analysis and the formation of an elite panel with the presence of some of those involved in the preparation and implementation of spatial development documents. in the country, two years after the approval of these documents, evaluate the national spatial planning document from the point of view of realizable components. the results of this method indicate that the national spatial planning document has a weak score on the likert spectrum from the point of view of the requirements of realization - in all three areas of pre-drafting, editing and post-drafting.