واکاوی اقتصادی نظریه حق طبیعی با تاکید بر آراء توماس آکوئیناس، توماس هابز و جان لاک

اگر مالکیت شخصی، آزادی کسب و کار و قیمت بازار رقابتی به عنوان بخشی قابل توجه از اصول اولیه علم اقتصاد، حداقل در میان اقتصاددانان کلاسیک، پذیرفته شود، وضعیت اقتصاد ایران در شاخص‌های مرتبط با اصول فوق از سطح مناسبی برخوردار نمی‌باشد. در شرایط حساس کنونی، جهت بهبود وضعیت اقتصادی کشور، تعمیق و تدقیق بیشتر در برخورد با ماهیت مشکلات اقتصادی و بررسی مجدد مبانی ضروری می‌باشد. در همین راستا این مقاله قصد دارد نظریه حق طبیعی را با رویکردی اقتصادی و با تاکید بر آراء سه نظریه‌پرداز مطرح آن، با روشی تحلیلی- تطبیقی بررسی نماید. نظریه حق طبیعی به مثابۀ حق جوهری و بنیادین افراد، تباری کهن دارد لکن در غالب موارد از منظر علم حقوق و سیاست مورد توجه قرار گرفته است، بررسی این نظریه با رویکردی اقتصادی، از یک طرف تلاشی جهت پاسخ به این پرسش است که ارتباط اصول علم اقتصاد و نظریه حق طبیعی به چه میزان است؟ و از طرف دیگر مشخص‌کننده میزان افتراق و قرابت اندیشه اقتصادی نظریه‌پردازان مذکور می‌باشد. لذا در نتیجه‌گیری نهایی این نوشتار ملاحظه می‌گردد، بر مبنای اندیشه سه نظریه‌پرداز یاد شده در اهمیت مشاهدات تجربی و مشروعیت بخشیدن به عقل برای استنتاج‌های انتزاعی از این مشاهدات و همچنین با توجه به نحوه اکتشاف حق طبیعی به عنوان ثمره مشارکت مخلوق باشعور در قانون خداوندی، ارتباط معناداری مابین اصول علم اقتصاد که در یک فرایند عقلانی و تجربی از طبیعت انسان‌ها ناشی می‌شود و حق طبیعی افراد جامعه وجود داشته، بطوریکه توماس آکوئیناس و جان لاک مالکیت شخصی را حق طبیعی افراد می‌دانند و بر خلاف توماس هابز، از نظر ایشان حفظ و پاسداشت حق مذکور مستلزم این است که قدرت حاکمیت، در تحدید مالکیت افراد جامعه محدود باشد. همچنین توماس آکوئیناس و توماس هابز رضایت طرفین مبادله را مبنای تعیین قیمت عادلانه (قیمت بازار رقابتی) می‌دانند و بر این اساس است که تعیین قیمت کالاها در یک مبادله داوطلبانه و عاری از اجبار و تقلب را از دیدگاه آکوئیناس می‌توان بخشی از حق طبیعی انسان‌ها در فرایند شکل‌گیری ارتباط اقتصادی افراد جامعه در یک فضای آزادنه کسب و کار تلقی نمود.

economic analysis of natural rights theory with emphasis on thomas aquinas, thomas hobbes, john locke

if private property, freedom of business, and market price are accepted as a significant part of the basic principles of economics, at least among classical economists, iran's economy does not have a suitable level in the indicators related to the above principles. in the current sensitive situation, to improve the economic situation of the country, it is necessary to deepen and clarify more in dealing with the nature of economic problems and to re-examine the basics. in this regard, this article intends to examine the theory of natural rights with an economic approach and by emphasizing the opinions of three prominent theorists, with an analytical-comparative method. the theory of natural rights as the essential and fundamental right of individuals has an ancient lineage, but in most cases, it has been considered from the perspective of law and politics. examining this theory with an economic approach is, on the one hand, an attempt to answer whether the relationship between the principles to what extent is the science of economics and the theory of natural law. on the other hand, it specifies the degree of difference and affinity of the economic thought of the mentioned theorists. therefore, the conclusion of this article, based on the thoughts of the three theorists mentioned the importance of empirical observations and giving legitimacy to the reason for abstract conclusions from these observations, as well as considering the way of discovering natural rights as the fruit of the participation of conscious creatures in god's law, there has been a meaningful connection between the principles of economics, which are derived from human nature in a rational and experimental process, and the natural right of people in society, so that thomas aquinas and john locke consider private property to be the natural right of people, and unlike thomas hobbes, in their opinion, preserving and protecting the said right requires that the power of the government is limited in limiting the ownership of the members of the society. also, thomas aquinas and thomas hobbes consider the satisfaction of the exchange parties as the basis for determining the just price (market price) and it is based on this that the determination of the price of goods in a voluntary exchange free from coercion and fraud can be part of the natural right of humans in aquinas's view. he considered the process of forming the economic relationship of people in a free business environment.