عوامل موثر بر نابرابری درآمد با تاکید بر سرمایه‌گذاری خارجی

کاهش نابرابری درآمد، یکی از موضوعات اساسی در تحقق اهداف توسعه پایدار است. نابرابری میان فقرا و ثروتمندان در ایران طی سال‌های‌گذشته افزایش یافته است. این روند تحت تاثیر ترکیبی از سیاست‌های اقتصادی داخلی، تحریم‌های بین‌المللی و عوامل مختلف اجتماعی-سیاسی تشدید شده است. در حالی‌که عوامل متعددی در این پدیده نقش دارند، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی (fdi) به عنوان یکی از متغیرهای کلیدی مطرح شده است که می‌تواند بر نابرابری درآمدی در ایران تاثیر بگذارد. برخی تئوری‌های اقتصادی همانند تئوری مدرنیزاسیون، بر نقش مثبت سرمایه‌گذاری خارجی در کاهش نابرابری درآمد تاکید دارند اما برخی دیگر همچون تئوری وابستگی و شمال- جنوب استدلال می‌کنند که سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی، موجب افزایش نابرابری درآمد می‌شود. این مقاله با استفاده از رویکرد خودرگرسیون با وقفه توزیعی به بررسی رابطه بین نابرابری درآمد و سرمایه گذاری مستقیم خارجی در ایران طی دوره 1376تا1401 می‌پردازد و بر نحوه تاثیر‌گذاری عوامل مختلف بر سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و درنتیجه، توزیع درآمد تمرکز می‌کند. در این مطالعه، علاوه بر بررسی اثر مستقیم سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی بر توزیع درآمد، اثرات تعاملی مولفه‌های اثر‌گذار بر سرمایه‌گذاری خارجی و تاثیر آن‌ها بر نابرابری درآمد سنجیده می‌شود. یافته‌های تحقیق نشان می‌دهد، در کوتاه مدت، در مدل مستقیم، سرمایه‌گذاری مستقیم خارجی و درجه باز بودن تجاری، اثر مثبت و معنا‌دار بر ضریب جینی دارند. در دو مدل اثرات مستقیم و تعاملی، رابطه معکوس معنادار بین دولت کارآمد و نابرابری درآمد مشاهده می‌شود. اثر متغیر با وقفه ثبات سیاسی نیز در دو مدل مثبت و معنادار است. ارتقای توسعه مالی و افزایش نرخ بیکاری در مدل اثرات تعاملی موجب افزایش نابرابری درآمد می‌شوند. در بلندمدت، اثر دولت کارآمد بر ضریب جینی، منفی است. هم‌چنین افزایش ثبات سیاسی، نرخ بیکاری و ارتقای توسعه مالی منجر به افزایش نابرابری درآمد می‌شوند. اثر درآمد نفتی معنادار نمی‌باشد. هم‌چنین فرضیه کوزنتس مالی مورد آزمون قرار گرفت و تایید شد.

determinants of income inequality with emphasis on foreign investment

reducing income inequality is a fundamental issue in achieving the sustainable development goals. in recent years, inequality between the rich and the poor in iran has increased. this trend has been exacerbated by a combination of domestic economic policies, international sanctions, and various socio-political factors. while multiple elements contribute to this issue, foreign direct investment (fdi) is considered a crucial factor that can affect income inequality in iran. some economic theories, such as modernization theory, emphasize the positive role of foreign direct investment in reducing income inequality, but others, such as dependency theory and north-south theory, argue that foreign direct investment increases income inequality. this study applies the autoregressive distributed lag (ardl) approach to analyze the relationship between income inequality and foreign direct investment in iran over the period 13767 to 1401. it focuses on how various factors impact foreign direct investment and, consequently, income distribution. in addition to assessing the direct impact of fdi on income distribution, the study evaluates the interactive effects of key influencing factors on foreign investment and their role in shaping in income inequality. the findings indicate that, in the short run, foreign direct investment and trade openness have a and significant positive effect on the gini coefficient in the direct model. in both direct and interactive models, a significant inverse relationship is observed between an efficient government and income inequality. the lagged effect of political stability variable is also positive and significant in both models. financial development and the unemployment rate increase income inequality in the interactive effects model. additionally, the financial kuznets hypothesis was tested and confirmed. in the long run, an efficient government has a negative effect on the gini coefficient. however, increasing political stability, unemployment rate, and promoting financial development lead to increasing income inequality. the effect of oil revenues and the degree of trade openness is not significant in the short and long run.