بازنمایی دولت در سینمای ایران(تحلیل گفتمان فیلم‌های سینمایی سال‌های 1370-1399)

نسبت میان دولت، جامعه و رسانه یکی از مهم‌ترین موضوعات مطالعات اجتماعی و سیاسی به شمار می‌آید. با گسترش روزافزون ارتباطات و فناوری‌‌های رسانه‌ای، نقش رسانه در عرصه سیاسی برجسته‌تر گشته است؛ به‌طوری‌که می‌توان گفت بسیاری از تصمیمات سیاسی در سطح ملی و جهانی، متاثر از رسانه‌ها گرفته می‌شود. رسانه‌ها با بازنمایی آنچه در واقعیت رخ می‌دهد به افکار ‌عمومی شکل می‌دهند و بر رفتار جامعه تاثیر می‌گذارند. یکی از رسانه‌‌های بسیار تاثیرگذار که با هر دو عرصۀ جامعه و سیاست پیوند دارد، سینما است. پژوهش حاضر در پی آن است تا در چارچوب نظریه تحلیل گفتمان، و با توجه به نظریات رسانه‌ای بازنمایی و جامعه‌شناسی سینما، نحوه بازنمایی «دولت» به عنوان اصلی‌ترین رکن نظام سیاسی را در رسانه مهم سینما نشان دهد. متاثر از سیاست‌گذاری‌های سینمایی دولتی و بازتاب دیدگاه فیلم‌سازان به عنوان بخشی از بدنه جامعه در فیلم‌ها، تصورات رایج درباره دولت و نسبت میان دولت و جامعه به‌خوبی روشن می‌شود. بر‌این‌مبنا، 34 فیلم سینمایی در طی سال‌های 1370 تا 1399 ه.ش که با مضمون سیاسی-اجتماعی تولید شده‌اند و موضوع اصلی آنها دولت است، مورد تحلیل قرارگرفته است. با استفاده از روش تحلیل گفتمان پدام، گفتمان‌های مستتر در فیلم‌های سینمایی در رابطه با دولت استخراج شده‌اند. نتایج حاصل از تحلیل گفتمان فیلم‌های مورد مطالعه نشان می‌دهد دولت در دهه‌های 1370، 1380 و 1390 ه.ش در فیلم‌های سینمایی سیاسی ایران، در قالب سه گفتمان اصلی «دولت شبه‌دموکراسی»، «دولت لیبرال دموکراسی» و «دولت دموکراسی ایدئولوژیک» بازنمایی شده است. همچنین گفتمان دولت شبه‌دموکراسی با بیشترین فراوانی، گفتمان غالب بازنمایی‌شده در طی سال‌های پس از جنگ تحمیلی می‌باشد.

representation of state in iranian cinema (discourse analysis of movies of 1370-1399)

the relationship between government, society, and media is one of the most important topics of social and political studies. with the ever-increasing expansion of communication and media technologies, the functional range of media content has expanded, particularly in the field of politics. the media influence many political decisions at the national and global levels. by representing what happens in reality, the media shape public opinion and influence society’s behavior. one of the most influential media that is connected with both the fields of society and politics is cinema. the current research aims to demonstrate the representation of “state” as the primary pillar of the political system in cinema, within the framework of discourse analysis theory and the media theories of representation, as well as the sociology of cinema theories. according to this, influenced by the government’s cinematic policies and the reflection of the filmmakers’ views as part of the body of society in the films, the common ideas about the government and the relationship between the government and society are well clarified. based on this, 34 films produced during the years 1370 to 1399 a.h., with socio-political themes and whose main subject is “the state,” have been analyzed. by using the “practical discourse analysis method”, the hidden discourses in movies related to the government have been extracted. the results of the discourse analysis of the studied films show that the government was represented in the 70s, 80s, and 90s in iranian political films in the form of three main discourses: “quasi-democratic government”, “liberal democratic government”, and “ideological democratic government”. also, the discourse of the quasi-democratic government with the highest frequency is the dominant discourse represented during the years after the imposed war.