اثرات درآمدهای مالیاتی بر رشد اقتصادی ایران طی ادوار تجاری؛ با تاکید بر اجزاء مختلف مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم

اقتصاد ایران یک اقتصاد متکی به نفت میباشد که در سال های اخیر شدیداً با تحریم‌های اقتصادی مواجه شده است. لذا دولت به جای منابع نفتی به دنبال یک منبع درآمدی دیگر جهت پر کردن این شکاف است. براین اساس، نقش مالیات‌ها در اقتصاد ایران از هر زمان دیگری پررنگ‌تر شده است. با این حال؛ شواهد تجربی و نظری متعددی وجود دارد که نشان می‌دهد، نحوه اثرگذاری درآمدهای مالیاتی طی ادوار تجاری بر رشد اقتصادی تغییر می‌کند. در نسل جدید مطالعات حوزه اثر سیاست‌های مالی و مالیاتی و برآورد مقدار عددی ضریب فزاینده، محققان با استفاده از روش‌های اقتصادسنجی غیرخطی و با در نظر گرفتن شرایط مختلف اقتصادی به بررسی این موضوع پرداخته‌اند. بررسی این تحقیقات در داخل کشور نشان می‌دهد که در ایران نیز مطالعات متعددی در این حوزه انجام شده است. با این حال، به دلیل تفاوت ساختار و نحوه اثرگذاری مالیات‌های مختلف، تفکیک مالیات‌های مستقیم و غیرمستقیم و ارزیابی تاثیر اجزای مختلف آن‌ها بر رشد اقتصادی طی ادوار تجاری ضروری است. لذا این مطالعه در همین راستا و با استفاده از داده‌های فصلی اقتصاد ایران طی دوره زمانی 1372 الی 1401 و با بهره-جستن از الگوی چرخشی مارکوف به برآورد و تعیین مقدار ضریب فزاینده درآمدهای مالیاتی دولت پرداخته است. نتایج مطالعه حاضر نشان داد که بزرگ‌ترین ضریب فزاینده در بین اجزا مختلف مالیات‌های مستقیم در رژیم‌های مختلف (رکود، رونق متوسط و رونق بالا) مربوط به مالیات بر اشخاص حقیقی است. همچنین در بین اجزاء مختلف مالیات‌های مستقیم، افزایش مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی و حقوقی در دوره رکود تاثیر معناداری بر رشد اقتصادی ندارد، اما در دوره رونق نیز افزایش مالیات بر اشخاص حقوقی نسبت به مالیات بر درآمد اشخاص حقیقی ترجیح داده شود.از سویی در بین دو جزء اصلی مالیات های غیرمستقیم، ضریب فزایندۀ مالیات بر کالاها و خدمات، بزر گتر از ضریب فزایندۀ مالیات بر واردات در هر دو دورۀ رکود و رونق است.

the effects of tax revenues on iran’s economic growth during business cycles with emphasis on the various components of direct and indirect taxes

iran’s economy is an oil-dependent economy that has faced severe economic sanctions in recent years.this has led the government to find another source of revenue ins tead of oil to fill the gap. therefore, in the iranian economy the role of taxes has become more prominent than ever. however, there is a lot of theoretical and empirical evidence that shows how tax revenues affect economic growth during business cycles. therefore, this article has es timated and determined the tax multiplier usingquarterly data of the iranian economy during the period 1993 to 2022 (1372-1401 sh) and using the markov switching model. the results of the present s tudy showed that the larges t multiplier among the various components of direct and indirect taxes is related to income tax and consumption and sales tax, respectively. among the various components of direct tax, during a recession income tax is a good tool to s timulate production and in the expansion, the use of corporate tax should be preferred to income tax. during the recession, if the goal is to s timulate production with indirect taxes, the use of consumption and sales taxes is preferred to import taxes.