درآمدی بر حکمرانی امانت‌مدارانۀ خاک در ایران

دستیابی به حکمرانی مطلوب خاک مبتنی بر بافتار کشور امری دشوار و نیازمند چارچوب نظری و عملی است. در این راستا الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت و مباحث مطروحه در نشست‌های دو کنگرۀ هفدهم و هجدهم علوم خاک ایران در سال‌های 1400 و 1402 مورد بررسی قرار گرفت. حکمرانی امانتمدار محیط ‌زیست، خاک‏‌کره و منابع طبیعی الگوی اسلامی ایرانی پیشرفت که در روابط چهارگانۀ انسان با خدا، انسان با خویشتن، انسان با دیگران و انسان و طبیعت تبلور می‌یابد، نظریۀ کلان و بومی حکمرانی مطلوب خاک‌کره در ارتباط با حکمرانی عمومی کشور را تبیین نظری نموده و زمینۀ گفتمان‌سازی و گذار پارادایمی را فراهم کرده است. در استقرار حکمرانی خاک، ایجاد دفتر خاک در وزارت جهاد کشاورزی و شعب آن در استان‌ها از سال 1396 و تصویب قانون حفاظت خاک با 26 ماده در سال 1398 در مسیر افزایش اثربخشی دولت و سایر قوا گامی مهم برداشته و شاخص‌هایی نظیر حاکمیت قانون، شفافیت و رعایت عدالت نسبت به شاخص‌هایی نظیر پاسخ‌گویی و مشارکت بهتر و منسجم‌تر دیده شده است. در نهادینه‌سازی حکمرانی امانتمدار خاک و تعامل موثر و سازندۀ دولت با سایر بخش‌های مدنی، تولیدی و خصوصی، ایجاد پایگاه دادۀ جامع خاک کشور و دسترسی آسان و قانونمند به آن، تعریف شاخص‌های بومی حکمرانی خاک و تشویق مشارکت جوامع محلی در مدیریت منابع خاک پیشنهاد شد. بسط نظری و عملی تبیین‌شده در گرو گذار پارادایمی و گفتمان‌سازی در تمام گروداران ذیل حکمرانی عمومی کشور طی یک فرایند مستمر در تمام سطوح قابل دستیابی است.

an introduction to stewardship soil governance in iran

achiving optimal soil governance taking into account iranian contex needs theoretical and practical framework. regarding this, the islamic iranian model of progress as well as issues raised in the 17th and 18th iranian soil sciences congresses in 2022 and 2024 were examined. stewardship environmental governance in the islamic iranian model of progress, is crystallized in the four relations between human and allah, himself, others, and nature. this indigenous theory in relation to the country’s public governance has provided the context for extension of discourse and paradigm shift. in the implementation of soil governance, the establishment of soil bureau in the ministry of jihad agriculture and its branches in the provinces since 2016, and also, the approval of the soil protection law in 2018 has taken an important step in the direction of increasing the effectiveness of the government and other authorities. moreover, review of the approved law showed that indicators such as the rule of law, transparency and justice are better and more coherent than indicators such as accountability and participation. to institutionalize stewardship soil governance and improve effective and constructive interaction of government with other civil and private sectors, it was proposed to create country's comprehensive soil database and legal access to it, to define indigenous soil governance indicators and to encourage participation of local communities in the soil resources management. this theoretical and practical set should be elaborate under country’s general governance through stakeholders’ participation at all levele.