تاثیر منافع متعارض کنشگران بر پیدایش چالش-های هیدروپلیتیک (نمونه پژوهی: ذینفعان و ذی‌مدخلان سد گاوشمار استان لرستان)

واکاوی وضعیت منابع آب ایران گویای آن است چالش‌های هیدروپلیتیک از مقیاس ملی به مقیاس فروملی (در سطح حوضه آبریز) کشیده شده و تعارض منافع بهره‌برداران تضاد رویکرد کارگزاران به ویژه در هنگامه‌های خشک‎سالی را در پی داشته است. در این میان، حوضه آبریز کرخه در خوزستان در پایین‌دست به جریان رود کشکان در استان لرستان وابسته است. بیشینه جمعیت استان لرستان و بیشینه شهرستان دلفان در این استان که رود کشکان در آنجا جاری است کشاورزی پایه است. از این رو، بهره‌گیری از رود کشکان و جلوگیری از بروز سیلاب، ساخت سد گاوشمار روی این رود را گریزناپذیر کرده است. بازتاب‎های ساخت این سد کاهش حجم آب ورودی به شهرستان‎های پایین دست سد و نیز حوضه آبریز کرخه در خوزستان به‌ویژه در هنگامه‌های خشک‌سالی را در پی دارد. ساخت این سد به تعارض منافع کنشگران و پیدایش چالش‌های هیدروپلیتیک در مقیاس فروملی انجامیده است. مقاله حاضر کاربردی است و روش‌شناسی حاکم بر متن ماهیت تبیینی- تحلیلی دارد. داده‌ها و اطلاعات مورد نیاز پژوهش به روش کتابخانه‌ای و میدانی (مصاحبه) گرداوری شده، بر این فرضیه استوار است که ساخت سد گاوشمار روی رودخانه کشکان در شهرستان دلفان (لرستان) در مقیاس درون و برون استانی به تنش هیدروپلیتیک و در مقیاس ملی به همکاری هیدروپلیتیک کنشگران سیاسی- فضایی انجامیده است. نتیجه تحقیق نشان داد با ساخت سد گاوشمار مناسبات هیدروپلیتیک در مقیاس درون استانی (لرستان) و فرااستانی دو استان خوزستان و لرستان را به هماوردی و تنش هیدروپلیتیک کشانده و با ورود مسئولان مقیاس ملی به مسئله با نظرداشتن منافع ملی به همکاری هیدروپلیتیک در این مقیاس انجامیده که بازتاب فضایی آن در شکل سازگارسازی این منافع متعارض به کاهش بلندای سد و حجم آب ذخیره شده پشت سد نمود یافته است.

the impact of conflict of interests of activists on the emergence of hydro-political challenges (case study: influencers and stakeholders of gaushmar dam in lorestan province)

an analysis of the state of iran's water resources shows that hydro-political challenges have shifted from the national scale to the sub-national scale (at the catchment level) and the conflict of interests of users has led to a contradiction in the approach of agents, especially in times of drought. meanwhile, karkheh catchment in khuzestan feeds by kashkan river in lorestan province. on the other hand, climate change and kashkan floods have often been associated with losses. the basic agricultural livelihood of delfan city and the prevention of floods have made the construction of gaushmar dam on kashkan inevitable. the construction of this dam has reduced the volume of water entering the downstream cities of the dam and the karkheh catchment in khuzestan, especially during dry seasons. the construction of this dam has led to the conflict of interests of the actors and the emergence of hydro-political challenges on a subsidence scale. the present article is applied and the methodology of the text is explanatory-analytic. the data and information required for the research were collected by library and field methods (interview). the result of the research showed that with the construction of gaushmar dam, hydro-political relations within the province (lorestan) and extra-provincial relations between khuzestan and lorestan provinces have been brought hydro-political tension. the adaptation of these conflict of interests eventually led to a reduction in the height of the dam and the volume of water stored behind the dam due to the authorities’ policies.