بررسی توقیفی بودن مفهوم و مصداق خلیفه‌الله در قرآن و روایات معصومین (ع)

ازجمله مباحثی که در حوزه قرآن‌پژوهی مطرح است بحث خلیفه‌الله است که در قرآن کریم چندین بار این واژه با صیغه‌های متفاوت آمده است. مفسران و پژوهشگران دین‌شناسی به دلیل اختلاف‌نظر در مقام خلیفه در ذیل آیه «انی جاعل فی الارض خلیفه» (بقره/30) دیدگاه‌های متفاوتی را مطرح کرده‌اند. پندارهای تفسیری آنان در مواردی چون حقیقت مصداق خلیفه و مستخلف عنه، گوناگون است. این تحقیق با استفاده از شیوه توصیفی تحلیلی و مراجعه به کتب لغت و تفاسیر قرآن کریم و مراجعه به احادیث معصومین (ع) فراهم آمده و در پی پاسخ به این سوال است که واژه خلیفه از حیث مفهومی و با توجه به قرائن به چه معناست و آیا مصادیق آن توقیفی است. یافته‌های پژوهش نشان می دهد خلیفه‌الله در هر عصری از جانب خداوند متعال معین و منصوب است و همواره زمین از حجت و خلیفه الهی خالی نیست. ازجمله دلایل این ادعا این است که در قرآن کریم این واژه خاص انبیا و اولیای الهی بکار رفته است. ازنظر قرآن کریم چون خلیفه الهی علم اسماء را از خداوند متعال دریافت نموده و بافضیلت علم و عصمت به مقامی رسیده که به امر خداوند متعال مسجود فرشتگان و به عالی‌ترین جایگاه در عالم خلقت رسیده یعنی مقام خلافت الهی در زمین که این امر جز با اراده حضرت حق امکان‌پذیر نیست. لذا افراد دیگر از جامعه بشری شایستگی منصب مقام خلافت خداوند را ندارند.

investigating the confinement of the concept and example of the caliph of god in the qur’an and the narrations of the infallibles (peace be upon them)

one of the topics in the field of qur’anic research is the discussion of the caliph of god, which has been mentioned many times in the holy qur’an with this word in various forms. as) is provided and seeks to answer the question of what the word caliph means in terms of meaning and according to the evidence, and whether its examples are confiscated the result is that the caliph of god is appointed and appointed by god almighty in every age, and the earth is not always empty of divine authority and caliph. one of the reasons for this claim is that in the holy quran, this particular word is used by the prophets and saints. according to the holy quran, because the divine caliph received the knowledge of names from god almighty and with the virtue of knowledge and infallibility reached the position that by the command of god almighty the mosque of angels and reached the highest position in the world of creation, the position of the divine caliphate on earth. right is not possible. therefore, other people in human society are not worthy of the position of god’s caliphate