بررسی ظرفیت‌های تفسیری موجود در تناظر معنایی میان آیات 12 و 23 سورۀ اعراف بر اساس سه متن عرفانی (شرح التّعرّف مستملی بخاری، کشف المحجوب جلابی هجویری و کشف الاسرار میبدی)

: ظرفیت‌های عمیق و چندلایه‌ی معنایی قرآن کریم، از کوچک‌ترین واحدهای متن، یعنی کلمات یا حتی حروف تا واحدهای بزرگ‌تر، اعم از ساختار کلی یک یا چند سوره، ظهور و بروز دارند. تفاسیر مختلف قرآن، هر یک به شیوه‌ی خود کوشیده‌اند این ظرفیت‌ها را در هر یک از واحدهای یادشده و در ارتباطات و تناظرات آشکار و پنهان میان آن‌ها کشف کنند.پژوهش حاضر، با توجه به تناظر معنایی موجود میان عبارات قرآنی «انا خَیرٌ مِنه» (اعراف/ 12) و «رَبّنا ظَلَمنا انفُسَنا» (الاعراف/ 23) که نخستین عبارت را ابلیس و دومی را آدم و حوا خطاب به خداوند متعال می‌گویند، میزان توجه سه متن تفسیری عرفانی شرح التعرف، کشف‌المحجوب و کشف‌الاسرار را به این تناظر، به‌عنوان یکی از کلیدی‌ترین و محوری‌ترین موقعیت‌های تاویلی داستان خلقت آدم (ع)، واکاوی کرده است. نتایج به‌دست‌آمده نشان می‌دهد که سه متن یادشده، بر اساس این تناظر معنایی، 9 ایده‌ی تفسیری حاوی آموزه‌هایی عرفانی را در قالب دوگانه‌های اخلاقی خیر و شرّ (مانند خطاپذیری/ کرامت‌خواهی، حجاب ظلمت/ حجاب نورانیت و...) بیان کرده‌اند.

re-reading the discussion place of mystics in the interpretation of verses 12 and 23 of surah a’raf (based on selected mystical prose texts from the 4th to 10th centuries ah)

the deep and multi-layered semantic capabilities of the holy quran appear from the smallest units of the text, i.e. words or even letters, to larger units, including the overall structure of one or more surah. different interpretations of the qur’an, each in their own way, have tried to find these capabilities in each of the mentioned units and in connections and correspondences between them.the present study, considering the semantic correspondence between the quranic verses (a’raf/12) and (a’raf/23), where the first one is satan and the second one is adam and eve addressed to the almighty god, it aims to analyze the level of attention of mystical interpretations to this correspondence, as one of the most key and pivotal situations in the interpretation of the story of the creation of adam (pbuh). for this purpose, the sources of mystical texts from the 4th to the 10th century ah. a. have been investigated in order to find the cases in which the mentioned semantic correspondence is a means of presenting an interpreted idea. finally, 9 interpretation ideas were found in 3 mystical texts, which based on this semantic correspondence, have expressed mystical teachings in the form of creating moral dualities of good and evil.