تاملی در مطالبه خسارت معنوی ناشی از تاخیر در پروازهای بین‌المللی در پرتو دادنامه شماره 140368390007080245 مورخ 1403/05/22 صادره از شعبه 217 دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید مفتح تهران

امروزه، حمل‌ونقل مسافران ازطریق هوایی به امری شایع تبدیل شده ‌است. دلیل این شیوع، صرفه‌جویی در زمان است؛ زیرا سرعت حمل‌ونقل ازطریق هواپیما بیشتر از سایر وسایل حمل‌ونقل است. در انجام یک پرواز، کمال مطلوب آن است که متصدیان حمل‌ونقل به تعهد خود مطابق با برنامه زمان‌بندی‌شده عمل کنند، اما این مطلوب همواره قابل‌تحقق نیست. به‌علل مختلف احتمال دارد که پرواز مطابق برنامه زمان‌بندی عزیمت نکند یا درصورت عزیمت به‌موقع، در زمان موردتوافق به مقصد نرسد. این تاخیر، ممکن است موجب ورود زیان مادی و معنوی به مسافران بشود. حال، سوال قابل‌طرح آن است که آیا مسافران می‌توانند خسارت معنوی ناشی از تاخیر در پرواز را درصورت جمع شدن سایر شرایط مسئولیت مدنی مطالبه کنند؟ این نوشتار با رویکرد تحلیلی-توصیفی، با تاکید بر دادنامه شماره 140368390007080245 مورخ 1403/05/22 صادره از شعبه 217 دادگاه عمومی حقوقی مجتمع قضایی شهید مفتح تهران درصدد است به این سوال پاسخ دهد. نتیجه بررسی‌ها نشان داد، هرچند دادگاه‌های کشورهای مختلف درباره پاسخ به سوال فوق اختلاف‌نظر دارند، لکن رویه غالب در حقوق ایران تاکنون آن بوده که خسارت معنوی ناشی از تاخیر در پرواز با استناد به قواعد عمومی مسئولیت مدنی قابل‌مطالبه است. در رای مورد اشاره نیز، دادگاه ضمن شناسایی قابلیت جبران مادی (مانند پرداخت پول) و معنوی (مانند عذرخواهی) و بدون توجه به داخلی یا بین‌المللی بودن پرواز، وفق اصل جبران خسارت معنوی در حقوق ایران، به جبران خسارت معنوی ناشی از تاخیر در پرواز حکم می‌دهد.

a reflection on the claim for moral damages arising from flight delays in international air travel in light of judgment no. 140368390007080245 dated august 12, 2024, issued by branch 217 of the civil court of tehran (shahid moftah judicial complex)

today, air travel has become a common means of passenger transportation, primarily due to its time-saving nature, as it is significantly faster than other modes of transport. ideally, air carriers are expected to fulfill their contractual obligations in accordance with scheduled flight times. however, this ideal is not always realized. for various reasons, a flight may not depart according to schedule or, even if it departs on time, may fail to arrive at its destination at the agreed time. such delays can cause both material and moral damages to passengers. the key legal question arises: can passengers claim moral (non-pecuniary) damages resulting from flight delays, provided that other conditions of civil liability are met? this article, using a descriptive-analytical approach and with particular emphasis on judgment no. 140368390007080245 dated august 12, 2024, issued by branch 217 of the civil court of tehran (shahid moftah judicial complex), seeks to address this question. the findings show that, although courts in different jurisdictions diverge on this issue, the prevailing trend in iranian law has thus far recognized the recoverability of moral damages caused by flight delays under general rules of civil liability. in the referenced judgment, the court acknowledged the compensability of both pecuniary (e.g., monetary compensation) and non-pecuniary (e.g., official apology) damages, regardless of whether the flight was domestic or international, and issued a ruling in favor of moral compensation, grounded in the principle of reparation for moral harm recognized in iranian law.