شناسایی «دفاع مشروع روان‌شناسانه» در راستای حمایت از زنان خشونت‌دیده (مطالعه تطبیقی در حقوق کیفری آمریکا و ایران)

دفاع مشروع روان‌شناسانه نظریه جدیدی است که در حقوق کیفری تقنینی و قضایی آمریکا در ارتباط با مقوله خشونت علیه زنان و به منظور اعطای حقی خاص مبنی بر توسل به دفاع مشروع، به زنانی که تجربه مستمر خشونت‌دیدگی داشته‌اند، ارائه شده است. بر اساس این نظریه، زنانی که به سبب تجربیات مکرر خشونت از سلامت روانی کامل برخوردار نیستند، در مواجه‌ شدن با وضعیت‌های ویژه‌ای که در آنها بر اساس باور صادقانه و دلالت قرائن معقول به وجود خطر، خود را در معرض خشونت می‌بینند، حق دارند که در برابر عامل خطر از خود، دفاع کنند و واجد مسئولیت کیفری بابت رفتار ارتکابی‌شان نیز محسوب نشوند. در حقوق کیفری ایران چنین مفهومی مطرح نیست و به نظر می‌رسد که باید زمینه‌های بحث از شناسایی تقنینی و نیز شناسایی قضایی این نظریه در حقوق کیفری ایران فراهم شود. نوشتار حاضر کوشیده است با مداقه در رویکردهای تقنینی و قضایی در حقوق کیفری آمریکا درباره حق دفاع مشروع روان‌شناسانه، نظام حقوق کیفری ایران را از این منظر آسیب‌شناسی کند و در نهایت، پیشنهاد شناسایی این حق خاص را برای زنان خشونت‌دیده در نظام حقوقی ایران ارائه کند. یافته تحقیق حاضر این است که با وجود تحولات تقنینی و قضایی در حقوق کیفری آمریکا در اثر پذیرش نهاد دفاع مشروع روان‌شناسانه، این تاسیس در حقوق کیفری ایران مورد پذیرش تقنینی و قضایی نیست، حال آنکه شناسایی آن در سطح تقنینی و قضایی در حقوق کیفری ایران، می‌تواند گامی مهم در راستای حمایت از زنان خشونت‌دیده محسوب شود. از سوی دیگر، توجه قانونگذار ایرانی به مفاهیم و رویکردهای روان‌شناسانه ازجمله مفهوم سندرم زنان کتک‌خورده، در باب تدوین ضوابط و قواعد حقوقی راجع به دفاع مشروع، زمینه‌ساز حمایت عملی بیشتر و موثرتر از زنان دارای تجربه خشونت‌دیدگی در موارد مواجهه با خشونت‌های فعلی یا قریب‌الوقوع خواهد بود.

psychological self-defense: recognizing a new legal right to protect victims of domestic violence (a comparative study of criminal law in the united states and iran)

the concept of psychological self-defense is a novel theory introduced within the legislative and judicial frameworks of u.s. criminal law, addressing issues related to violence against women. it grants a specific legal right to self-defense for women who have endured persistent violence. according to this theory, women who lack full mental health due to repeated experiences of violence are entitled to defend themselves against an aggressor in situations where they reasonably and sincerely believe there is an imminent threat of harm. this right absolves them from criminal liability for actions committed in self-defense. currently, no equivalent concept exists in iranian criminal law. there is a compelling need for both legislative and judicial recognition of this theory in iran’s legal system. this paper examines the legislative and judicial approaches in u.s. criminal law concerning psychological self-defense, critically evaluates iranian criminal law from this perspective, and ultimately advocates for the recognition of this specific right for victims of domestic violence within iran’s legal framework. the findings indicate that while significant legislative and judicial advancements have been made in u.s. criminal law through the adoption of psychological self-defense, the concept remains absent in iran’s criminal law. recognizing this right legislatively and judicially in iranian law could represent a significant step forward in protecting victims of domestic violence. furthermore, incorporating psychological concepts, such as the battered woman syndrome, into the drafting of legal standards and regulations on self-defense would pave the way for more practical and effective support for women with experiences of violence when faced with immediate or imminent threats.