خوانش کالبد خارجی فضای مسکونی از دریچه فرهنگ در اقلیم سرد و کوهستانی (موردپژوهی: ماسوله، کندوان، پالنگان)

معماری خانه‌ها همواره به لحاظ کالبدی تحت‌تاثیر عوامل متعددی چون شرایط اجتماعی، فرهنگی، اقلیمی و معیشتی مردم شکل‌گرفته است. در پژوهش حاضر به بررسی مولفه‌های فرهنگی تاثیرگذار در شکل‌گیری ساختار کالبد خارجی فضاهای مسکونی در اقلیم سرد و کوهستانی پرداخته می‌شود. این مقاله به دنبال خوانش اثرگذاری نگرش فرهنگی بر پیکره‌بندی کالبد خارجی خانه‌های روستاهای مناطق سرد و کوهستانی ایران است. اهمیت پژوهش آنجاست که کالبد خارجی معماری درگذشته و در مناطقی که ساختار کالبدی گذشته خود را حفظ کرده است، تحت‌تاثیر عواملی چون فرهنگ و اقلیم شکل‌گرفته است و این در حالی است که در معماری کنونی ما دید معماران به بنا و ساختمان‌های مسکونی تنها تک‌بعدی بوده و شاید تنها عامل اقلیم در نظر گرفته ‌شود.این تحقیق نشان می‌دهد که مولفه‌های فرهنگی نیز در معماری بسیار در شکل‌گیری ساختار کالبد خارجی خانه‌های روستایی حائز اهمیت بوده است. این پژوهش از نوع کیفی با روش توصیفی - تحلیلی است و جمع‌آوری مطالب مبتنی بر روش کتابخانه‌ای و مشاهدات میدانی و ثبت عینیات انجام شده است. در فرایند تجزیه‌وتحلیل داده‌ها تلاش شده است تا مولفه‌های تاثیرگذار فرهنگی از جمله حریم‌خواهی، همبستگی و حمایت، اعتقادات و آداب‌و‌رسوم، تداوم سنت و پایداری، همنشینی اجتماعی، مهمان‌نوازی و صمیمیت، امنیت روانی اجتماعی، احترام به طبیعت، حس تعلق به مکان، راحتی و آسایش و سادگی و ساده‌زیستی بر مولفه‌های ساختار کالبدی فضاهای مسکونی از جمله چیدمان پلکانی، حیاط و فضای اشتراکی، مواد و مصالح بومی، فرم بام، جهت‌گیری بازشوها و پنجره‌ها و ابعاد آن‌ها، جهت‌گیری بنا، ضخامت دیوار‌های خارجی و مسیر دسترسی در سه روستای ماسوله، پالنگان و کندوان که در پهنه اقلیمی سرد و کوهستانی قرار دارند و به طور تصادفی انتخاب شده‌اند، بررسی شود. نتایج پژوهش حاکی از آن است که عوامل فرهنگی تاثیر بسزایی در شکل‌گیری ساختار کالبد خارجی خانه‌های روستایی در اقلیم سرد‌ و کوهستانی دارد.

reading the physical structure of residential spaces through the lens of culture in cold & mountainous climates (case study: masouleh، k&ovan، palangan)

introduction: the architecture of houses has always been influenced by various factors such as social، cultural،climatic، & livelihood conditions. the present research investigates the cultural components affecting the formation of the exterior structure of residential spaces in cold & mountainous climates. this article seeks to read the impact of cultural perspectives on the configuration of the exterior structure of houses in villages in cold & mountainous regions of iran. the significance of this research lies in the fact that the exterior structure of architecture in the past، especially in areas that have preserved their historical physical structure، has been shaped under the influence of factors such as culture & climate. in contrast، contemporary architecture often views buildings from a single-dimensional perspective، considering mainly climatic factors. this study demonstrates that cultural components have also been significantly influential in shaping the exterior structure of rural houses.methodology: this qualitative research employs a descriptive-analytical method، & the data collection is based on library research & field observations. during the data analysis process، efforts have been made to identify the influential cultural components، including privacy، solidarity & support، beliefs & customs، continuity of tradition & sustainability، social cohesion، hospitality & intimacy، psychological-social security، respect for nature، sense of belonging، comfort & simplicity، & simplicity of living. these components were analyzed concerning the physical structure elements of residential spaces such as stepped layout، courtyard & communal spaces، local materials، roof form، orientation of openings & windows، dimensions of openings & windows، building orientation، thickness of external walls، & access routes in the three villages of masuleh، palangan، & k&ovan، which are located in the cold & mountainous climatic zone & were r&omly & sparsely selected.results: the results of the research indicate that cultural factors have significantly influenced the formation of the exterior structure of rural houses in cold & mountainous climates.findings: the analysis revealed several key cultural factors influencing the architectural design of residential spaces in the studied villages. privacy & the sense of community were paramount، as evidenced by the arrangement of houses & shared communal spaces. traditional beliefs & customs were reflected in the use of local materials & the orientation of buildings. the continuity of tradition & sustainability were maintained through the preservation of historical construction techniques & materials. social cohesion، hospitality، & intimacy were facilitated by the design of courtyards & communal areas. psychological & social security، respect for nature، & a strong sense of belonging to the place were other significant cultural aspects that shaped the architecture. the simplicity & comfort in the living spaces were directly influenced by the cultural preference for modesty & practicality.conclusion: by analyzing the influential cultural factors، it can be concluded that cultural elements play a crucial role in shaping the exterior structure of residential spaces in cold & mountainous regions. this study highlights the importance of considering cultural aspects alongside climatic factors in contemporary architectural design.