تبیین راهبردهای ساماندهی اقامتگاه‌های بوم‌گردی در چارچوب معماری بیوفیلیک با رهیافت توسعه اکوتوریسم پایدار (محدوده مطالعه: دماوند)

تمایل ذاتی انسان برای حضور در طبیعت و برقراری ارتباط با آن، زمینه‌ساز شکل‌گیری یکی از مهم‌ترین گونه‌های گردشگری به نام اکوتوریسم یا گردشگری بوم‌شناختی شده تا به این نیاز بشر در قالب سفر پاسخ گوید. متاسفانه به‌رغم پتانسیل ها و فرصت های بسیار گردشگری مبتنی بر طبیعت در حاشیه شهرها و کلان‌شهرهای کشور، امکانات اقامتگاهی قابل‌قبولی که بتواند اقتضائات زیست موقت گردشگران بوم گرد را به گونه‌ شایسته‌ای فراهم آورد، کمتر به چشم می خورد. باوجود دستورالعمل‌ها و استانداردهای مدون طراحی و مرمت اقامتگاه‌های بوم‌گردی، بسیاری از این اماکن بی‌توجه به اصول فنی و مهندسی احداث و بازسازی شده‌ و این مسئله به‌عنوان عاملی جدی در کاهش استقبال گردشگران و افول سطح اکوتوریسم مطرح است. مطالعه حاضر در نظر دارد با ساماندهی وضعیت معماری این فضاها بر مبنای رویکرد بیوفیلیک که اهداف و آرمان‌های توسعه پایدار را دنبال می‌کند، به بهبود و توسعه بوم‌گردی در مقاصد مستعد کمک نماید. در راستای نیل به هدف مذکور، از رویکرد روش‌شناسی آمیخته شیوه های کیفی (گرندد تئوری) و کمی (آماری) بهره گرفته شد. داده‌های مورد نیاز با اتکا بر راهبردهای کتابخانه‌ای و میدانی، مرور پیشینه و مبانی نظری پیرامون مفاهیم «معماری بیوفیلیک»، «اقامتگاه بوم‌گردی» و «اکوتوریسم پایدار»، حضور و توزیع پرسش‌نامه در بین گردشگران بوم گرد در محدوده مورد مطالعه و مصاحبه نیمه‌ساختاریافته با جمعی از متخصصان و کارشناسان مسلط به موضوع حاصل شده اند. جامعه پاسخ‌دهنده به پرسش‌نامه، با حجمی معادل 384 نفر و گروه شرکت‌کننده در مصاحبه را متخصصان و خبرگان با تعدادی برابر با 19 نفر تشکیل می دهند که این تعداد با استناد به رابطه‌ کوکران و بر مبنای روش نمونه‌گیری اشباع نظری برآورد شده است. نتایج آماره تی در نرم‌افزار spss، حکایت از وضعیت مطلوب شاخص‌های «تنوع زیستی، تغییرپذیری حواس» در اقامتگاه آرتین، شاخص‌های «تغییرپذیری حواس، احساس سرزندگی» در اقامتگاه روژان، و شاخص‌های «چشم انداز، تغییرپذیری حواس، احساس سرزندگی، جاذبه» در اقامتگاه خورشید دارد و باقی شاخص‌ها با مقادیر معناداری بیشتر از 05/0 و t منفی نامطلوب ارزیابی شده‌اند. همچنین یافته‌های آماری بر انطباق نسبی مجموعه های بوم‌گردی با شاخص‌های زمینه‌ای زیست‌بوم دماوند تاکید دارد. نتایج تحلیل کیفی نیز بر یافته‌های آماری صحه گذاشته و حاکی از وضعیت نامطلوب اقامتگاه‌های بوم‌گردی از حیث شاخص های بیوفیلیک است. حضور حداقلی شاخص‌های بیوفیلیک در اقامتگاه‌های مورد مطالعه و عدم انطباق صددرصدی این فضاها با شرایط زمینه ای زیست‌بوم، موجب شده تا این مجموعه ها نقش موثری در رشد و توسعه اکوتوریسم ایفا نکنند. باتوجه‌به ‌یافته‌ها و ارائه راهبردهایی در راستای ساماندهی چالش‌های کالبدی اقامتگاه‌های مورد نظر در چارچوب معماری بیوفیلیک انتظار می رود تدابیر ویژه ای از سوی نهادهای متولی و ذی‌ربط صورت پذیرد تا بستر بهبود و رونق اقتصادی، اشتغال محلی و روستایی، حفاظت از طبیعت و سبک زندگی بومی فراهم آید. امید است نوشتار حاضر پایه‌ای نظری برای مطالعات و پژوهش‌هایی باشد که قرار است در باب زیرساخت‌های اقامتی و نقش آنها در توسعه و رونق گردشگری انجام پذیرد.

explaining the strategies of organizing ecotourism residences in the framework of biophilic architecture with the approach of sustainable ecotourism development(area of study: damavand)

extended abstract introduction: humans' inherent desire to be in nature and connect with it has paved the way for the formation of one of the most important types of tourism, called ecotourism, to meet this human need in the form of travel. unfortunately, in spite of the many potentials and opportunities of nature-based tourism in the outskirts of the cities and metropolises of the country, acceptable accommodation facilities that can provide the temporary living requirements of the tourists in a decent manner are less visible. despite the written instructions and standards for the design and restoration of ecotourism residences, many of these places have been built and renovated without regard to technical and engineering principles, and this issue is considered as a serious factor in reducing the reception of tourists and the decline of ecotourism.methodology: in order to achieve the stated goal, a mixed methodology approach based on two qualitative and quantitative methods was used. the required data by relying on library and field strategies and by reviewing the background and theoretical foundations of the concepts of biophilic architecture, ecotourism residence, sustainable ecotourism as well as the presence in the geographical area and the distribution of questionnaires among the eco-tourists and the implementation a semi-structured interview with a group of specialists and experts have been obtained. the community answering the five-choice questions of the questionnaire is made up of eco-tourists with a volume equal to 384 people, and the group participating in the interview is made up of specialists and experts with a number equal to 19 people, and this number is respectively based on cochran’s relationship and theoretical saturation sampling method is estimated. results: the results of t-statistics in spss indicate the desirability of biodiversity, variability of senses, indicators in artin residence, variability of senses, feeling of vitality in rozhan residence, changeability of senses, feeling of vitality, attraction in khurshid residence and the rest of the indicators have been evaluated as unfavorable with significant values greater than 0.05 and negative t. also, the statistical findings emphasize the relative compatibility of the ecotourism residences with the contextual indicators of the damavand ecosystem. the results of the qualitative analysis also confirm the statistical findings and indicate the unfavorable situation of the residences in terms of biophilic indicators. the minimal presence of biophilic indicators in the selected residences and the 100% non-compliance of these spaces with the ecological conditions made these complexes not play an effective role in the growth and development of ecotourism.explaining the strategies of organizing ecotourism residences in the framework of biophilic architecture with the approach of sustainable ecotourism development (area of study: damavand)conclusion: considering the findings, strategies were proposed in order to organize the physical challenges of the desired residences in the framework of biophilic architecture. with regard to these solutions, it is expected that special measures will be taken by the custodian and involved institutions in order to organize these spaces in order to provide conditions for economic improvement and prosperity, local and rural employment, nature protection and local lifestyle. it is hoped that this article will be a theoretical basis for the studies and researches that are supposed to be carried out about accommodation infrastructures and their role in the development and prosperity of tourism.