ارزیابی تاثیر خشکسالی اقلیمی بر کیفیت جریان‌های آب سطحی استان کردستان، غرب ایران

ارزیابی کمی خشکسالی در مقیاس‌های زمانی و مکانی و بررسی تاثیر آن بر کیفیت منابع آب‌ سطحی پیش‌نیاز ضروری و مهم برای تسهیل در مدیریت موثر منابع آب و سازگاری مناسب با شرایط خشکسالی در هر منطقه به‌شمار می‌آید. از این‌رو، پژوهش حاضر با هدف ارزیابی تاثیر خشکسالی اقلیمی بر کیفیت منابع آب سطحی در استان کردستان انجام شد. بدین منظور، نسبت به جمع‌آوری آمار مقادیر روزانه بارش، دما، تبخیر و سنجه‌های کیفی آب از شرکت آب منطقه‌ای استان کردستان در دوره آماری 34 ساله (2018-1985) اقدام شد. برای کمی‌سازی و تعیین سال‌های شاخص خشکسالی و ترسالی در دوره‌ آماری مورد مطالعه، مقادیر شاخص بارش- تبخیر و تعرق استاندارد شده محاسبه شد. نتایج نشان داد مقادیر محاسبه شده شاخص طی دوره‏ آماری 2018-1985 در دامنه 1.33- تا 1.70 متغیر بوده و شرایط اقلیمی «خشکسالی متوسط» تا «ترسالی شدید» در منطقه مورد مطالعه را نمایندگی می‌کند. نتایج ارزیابی رابطه بین خشکسالی با سنجه‏های کیفی آب بیان‌گر همبستگی مثبت و معنی‌دار بین خشکسالی با پارامترهای سولفات، بی‎کربنات، کلر، کلسیم، منیزیم، سدیم، کل جامدات محلول و هدایت الکتریکی همگی در سطح معنی‌داری 0.010 بود (0.010>p). در همین حال، روند افزایشی مقادیر سنجه‌های کیفی آب مربوط به سال شاخص خشکسالی (2008) نسبت به میانگین طولانی‌مدت حاکی از تاثیر کاهش بارندگی، افزایش دما و تبخیر- تعرق بر کاهش کیفیت آب سطحی طی این دوره بود. همچنین، نتایج تعیین غلظت سنجه‌های کیفی آب از مناطق اقلیمی مختلف استان کردستان نشان داد بیشینه میانگین طولانی‌مدت غلظت سولفات، بی‎کربنات، کلر، کلسیم، منیزیم، سدیم، کل جامدات محلول، اسیدیته و هدایت الکتریکی مربوط به منطقه شرقی و بیانگر تاثیر تنوع اقلیمی و بروز خشکسالی بوده است. از طرفی، نتایج توزیع مکانی میانگین مقادیر بارش، دما و تبخیر- تعرق موید تاثیر تنوع اقلیمی بر کاهش کیفیت آب در منطقه مورد مطالعه بوده است. به‌طور کلی، نتایج حاصل از این پژوهش به‌عنوان مجموعه داده‌های اولیه و علمی برای مدیریت و بهینه‌سازی مصرف آب‌های سطحی در استان کردستان از طریق اقدامات کنترلی و تمهیدات مدیریتی به‌ویژه در مواقع خشکسالی مفید خواهد بود. افزون بر این، پایش منظم و دوره‏ای کیفیت جریان‌های سطحی به‌ویژه در مواقع خشکسالی برای حفظ کیفیت آب و تضمین بهره‌برداری پایدار از منابع آب سطحی توصیه می‌شود.

assessment of climatic drought effect on the quality of surface water flows of kurdistan province، west of iran

quantitative assessment of drought at different temporal and spatial scales using indices such as spei and investigating its impact on surface water quality is a necessary and important prerequisite for facilitating effective management of water resources and appropriate adaptation to drought conditions in each region. therefore, this study was performed to evaluate the impact of climatic drought on the quality of surface water resources of kurdistan province. in so doing, amounts of daily precipitation, temperature, evaporation, and water quality parameters data were collected from the regional water company of kurdistan province during the 34-year statistical period (1985-2018). the standardized precipitation-evapotranspiration index (spei) values ​​were calculated to quantify and determine the dry and wet years in the statistical period under study. the calculated spei values during the statistical period 1985-2018 varied from -1.33 to 1.70 and represented the climatic conditions of moderate drought to severe wet in the study area. the results showed that a positive and significant correlation between drought and the so42-, hco3-, cl, ca, mg, na, tds and ec. meanwhile, the increasing trend of water quality parameters during the drought (2008) compared to the long-term average indicated the effect of reduced rainfall as well as increased temperature and evapotranspiration on the reduction of surface water quality during the drought period. also, the results showed that the highest long-term average values of so42-, hco3-, cl, ca, mg, na, tds, ph, and ec were related to the eastern region of the study area, indicating the impact of climatic diversity and the occurrence of drought. on the other hand, the results of the spatial distribution of the average values ​​of precipitation, temperature, and evapotranspiration confirmed that the impact of climatic diversity on the reduction of water quality in the study region. overall, the results of this study will be useful as a primary and scientific data set for managing and optimizing surface water use in kurdistan province through control measures and management measures, especially during droughts. in addition, regular and periodic monitoring of surface water quality, especially during droughts, is recommended to protect water quality and ensure sustainable use of surface water resources.