راهکارهای مقابله با اخبار جعلی در فضای رسانه ای ایران (مطالعه موردی: اینفودمی کووید 19)

هدف: این تحقیق ضمن آسیب‌شناسی فرایند اطلاع‌رسانی در ایام کرونا در ایران با هدف طراحی راهکارهای مقابله با اخبار جعلی در فضای رسانه ای ایران (مطالعه موردی: اینفودمی کووید19) انجام شده است. روش: این پژوهش یک پژوهش کیفی است که با استفاده از تحلیل مضمون 15 مصاحبه با صاحب‌نظران ارتباطات اجتماعی و فعالان رسانه‌ای به شناسایی راهکارهای مقابله با اینفودمی کووید19 در ایران پرداخته و شبکه مضامین را برای آن ارائه داده و ابعاد و مولفه‌های هر مضمون را مشخص کرده است.یافته‌ها: مضامین اصلی شناسایی‌شده از تحلیل متن مصاحبه‌های انجام‌شده عبارت‌اند از: «روزنامه‌نگاری کنش‌گر»، «روابط عمومی پیشگیرانه»، «سیاست‌زدایی از پدیده‌های علمی»، «اقدامات حقوقی- قضایی» و «بازسازی اعتماد ملی». برای «روزنامه‌نگاری کنش‌گر» باید این موارد را که به عنوان مضامین سازمان دهنده شناسایی شده‌اند در دستور کار قرار داد: مطالبه‌گری  روزنامه‌نگاری علم، تشکیل میز فکت چکینگ، استفاده از هوش مصنوعی، مهارت برخورد غیر انفعالی با شایعات، کیفی گرایی رسانه‌ها به جای کمی گرایی، همگرایی رسانه ای و ارتقای مهارت‌های شناختی مخاطبان. برای تحقق «بازسازی اعتماد ملی» باید به این موارد توجه کرد: تقویت روزنامه‌نگاری مستقل، اقدام حداکثری و اعلام حداقلی و تحول در شیوه حکمرانی.نتیجه‌گیری: توسعه و تقویت جریان تحزب در کشور و رقابت احزاب واقعی، بستری را برای مقابله با اخبار جعلی و نادرست فراهم می‌کند. منابع و مراجع خبری اگر هویت سیاسی و حزبی مشخصی داشته باشند، به خاطر حفظ اعتبار و جایگاه تشکل خود در جهت تولید و توزیع اطلاعات درست و صحیح گام برمی‌دازند. در موقعیتی که افراد به هیچ صنف و گروه و حزبی وابسته نیستند، نگرانی بابت تکذیب ادعاها و گفته‌های خود ندارند و به راحتی محتواهای جعلی را ساخته و منتشر می‌کنند. به عبارت دیگر وابستگی به صنف و گروه و حزب، هزینه‌های دروغ‌پردازی را افزایش می‌دهد.  نهادهای دولتی و خصوصی که مسئولیتی درباره بیماری کووید19 و تبعات آن دارند باید با بهره‌گیری از مدل «روابط عمومی پیشگیرانه» اطلاع‌رسانی خود را انجام دهند. یکی از چالش‌ها و دغدغه‌های اصلی بیشتر شرکت‌کنندگان، مواجهه سیاسی در کشور ایران با پدیده‌های علمی است. «سیاست‌زدایی از پدیده‌های علمی» پیشنهادی است که در بحرانی با موضوع ارتباطات سلامت ضروری به نظر می‌رسد. سکوت رسانه‌ای یا دلیل‌تراشی برای یک ادعای اشتباه که در نتیجه سیطره نگاه سیاسی بر علم اتفاق می‌افتد می‌تواند زمینه‌ساز رشد و گسترش اخبار جعلی شود. تشکیل «میز تخصصی فکت چکینگ» با ماموریت رصد اخبار جعلی مرتبط و اقناع مخاطبان یک پیشنهاد اجرایی است که در کشور ما تجربه نشده است. یافته‌های این پژوهش مبنی بر ضرورت «توزیع افقی اطلاعات و پرهیز از سلسله مراتب عمودی» با نظریه «جامعه شبکه‌ای» همخوان است.

strategies to deal with fake news in iran's media space (case study: infodemic covid-19)

objective: during the outbreak of the covid-19 pandemic in the country, we witnessed the phenomenon of information disruption and the publication of fake news, followed by the confusion of some journalists and activists in the field of information, audiences, politicians and executive officials.this research has been conducted along with the pathology of the information process during the corona period in iran with the aim of designing strategies to deal with fake news in iran's media space (case study: infodemic covid-19).methods:  this research is qualitative research that, using the content analysis of 15 interviews with experts and lecturers in the field of social communication and media activists, identified ways to deal with fake news of covid-19 in iran.results: five solutions in the form of five overarching themes identified are: 1- activist journalism, 2- rebuilding national trust, 3- preventive public relations, 4- depoliticization of scientific phenomena, 5- legal-judicial measures. in order to realize this method of activist journalism, these items identified as organizing themes should be put on the agenda: demanding by science journalism, the formation of fact checking infodemic management desk, the use of artificial intelligence, the ability to deal non-passively with rumors and fake news, attention to the quality of media instead of quantity, media convergence and improving the cognitive skills of the audience.in order to realize the restoration of national trust, these items should be put on the agenda: strengthening independent journalism, maximum action and minimum announcement, and transformation in the way of governance.conclusions: the development and strengthening of partisanship in the country and the competition of real parties provide a platform to deal with fake and false news.  public and private institutions that are responsible for the covid-19 disease and its consequences should inform by using the preventive public relations model. one of the main challenges and concerns of the interview participants is the political confrontation in iran with scientific phenomena. if news sources and authorities have a specific political and party identity, they take steps to produce and distribute correct information in order to maintain the credibility and status of their organization. in a situation where people are not affiliated to any guild, group or party, they do not have to worry about refuting their claims and statements, and they easily create and publish fake content. in other words, belonging to a guild, group, and party increases the costs of lying. the development and strengthening of partisanship in the country and the competition of real parties provide a platform to deal with fake and false news. depoliticization of scientific phenomena is a proposal that seems necessary in the crisis of health communication. the findings of this research about the necessity of horizontal distribution of information and avoiding vertical hierarchy are consistent with castells' theory of network society. due to the fact that citizens travel widely in social networks, sending information from a communication source in a vertical and mandatory manner is not working and horizontal message distribution should be on the agenda