کارکرد شعر فارسی در خاطره‌نگاری‌های دفاع مقدس با تکیه بر پنج اثر «دا، من زنده ام، آن بیست و سه نفر، پایی که جا ماند، سلام بر ابراهیم»

خاطره‌نگاری یکی از انواع نثر معاصر است که با رمان‌خاطره‌های دفاع مقدس به کمال خود نزدیک شده است. از خصایص این آثار کاربرد اشعاری در ضمن متن آن است. پژوهش حاضر به کمک ابزار کتابخانه‌ای و روش توصیفی-تحلیلی، به دنبال بررسی نوع، کارکرد و کیفیت اشعار این متون است. بر همین اساس پنج اثرِ دا، من زنده‌ام، آن بیست-وسه نفر، پایی که جاماند و سلام بر ابراهیم که پرمخاطب‌تر و از نمونه‌های اعلای ادبیّات پایداری هستند برای تحلیل انتخاب شدند. اشعارِ این متون بیشتر از شاعران کلاسیک فارسی است که چهار زمینۀ محتوایی اصلی دارد: 1.دلاوری رزمندگان و تهییج مخاطب 2.اسارت، غم غربت و حس نوستالژی 3.تجلیل از شهدا و رزمندگان 4.پیامدهای جنک و ویرانی‌. شعر در این آثار، برخلاف گذشته، بیشتر کارکردی عاطفی-انگیزشی دارد. آثاری که تصویرگر روزهای آغازین جنگ هستند اشعاری حماسی دارند و شجاعت رزمندگان را با تکیه بر بن‌مایه‌های ملی-مذهبی نشان می‌دهند. فضای معنوی جنگ، باعث شده بیشترین اشعار به‌کار رفته در این آثار، اشعار عرفانی مولانا باشد. اشعارِ رمان‌خاطره‌های اُسرا نشانگر حس نوستالژی رزمندگان اسیر نسبت به وطن، خانواده و یاران شهید است. کلمات «کربلا»، «شهید»، «خون» و «خاکستر» در این اشعار پربسامد است که نشان دهندۀ بن‌مایه‌های مذهبیِ دفاع و ویرانی‌های جنگ است.

the role of persian poetry in the holy defense memoir writing based on five works (daa, man zendeam, an bist-o se nafar, payee ke ja mand, salam bar ebrahim)

memoir writing is a type of contemporary prose that has reached its pinnacle with novel-memoirs of the holy defense. one of the characteristics of these works is the use of poems.this research seeks to investigate the type, function and quality of the poems of these texts, using library resources and a descriptive-analytical method. to that end, five works that are more popular and are among the best examples of literature of resistance, namely daa,man zendeam, an bist-o se nafar, payee ke ja mand, and salam bar ebrahim, were selected for analysis. the poems of these texts are mostly from classical persian poets, which havefour main themes: (1) courage of warriors and excitement of the audience, (2) captivity, homesickness, and sense of nostalgia, (3) acknowledgment of martyrs and warriors, and (4) consequences of war and destruction. poetry in these works has an emotional-motivational function. the works depicting the early days of the war have epic poems and show the bravery of the warriors by drawing on national-religious themes. on the other hand, thespiritual atmosphere of the war made most of the poems used in these works be the mystical poems of rumi. the poems of novel-memoirs of the prisoners of war show the sense ofnostalgia of the prisoned warriors for their homeland, family, and martyred friends. the words “karbala”, “martyr”, “blood” and “ash” are frequent in these poems, which shows the religious themes of defense and the destruction of war.