بررسی نمادشناختی افسانه‌های خواف؛ با تاکید بر نمادهای آیینی

از آنجا که قصه های عامیانه از بطن اندیشه ها، باورها و عواطف مردم برخاسته اند، عمدتا دارای نمادهایی هستند که ظرفیت بسیاری برای تحلیل معنایی دارند. شهرستان خواف واقع در خراسان رضوی دارای قصه های عامیانه متنوع با بافتی نمادین و قابلیت معناسازی فراوان است و هدف این پژوهش استفاده از این قابلیت و بررسی دغدغه های مردم این شهرستان از لابه لای آن ها است. در این پژوهش به تحلیل نمادشناسانه دو مورد از قصه های عامیانه شهرستان خواف ملک شه مار و مهری نگار و سلطان و حیدر بیگ بر اساس نظریه مثلث معنای آگدن و ریچاردز پرداخته شده تا به این پرسش ها پاسخ داده شود که نمادهای موجود در دو افسانه مورد بحث از کدام بخش فرهنگی منشا گرفته اند و بسامد اندیشه های آیینی در این نمادها چگونه است. پس از استخراج واژگان نمادین از قصه ها، منشا فرهنگی، مفاهیم مرجع، اندیشه تفسیرگر و در نهایت بسامد اندیشه های آیینی در متن قصه ها مورد بررسی قرار گرفته است. نتایج به دست آمده حاکی از آن است که بیشتر نمادها از محیط زیست و فرهنگ مادی شهرستان گرفته شده و غالبا با مفهوم آیینی در متن حضور یافته اند. با توجه به شرایط دشوار اقلیمی شهرستان خواف، به نظرمی‌رسد مردم با معنای آیینی بخشیدن به عناصر مادی و طبیعی محیط اطراف خود و سهیم‌شدن در قصه‌ها، اسطوره‌ها و آیین‌های مذهبی، سعی داشته‌اند تعلق‌داشتن به یک گروه را به عنوان شکلی از امنیت به‌دست‌‌آورند.

a symbolic analysis of legends of khaf with an emphasis on ritual symbols

as folk legends are rooted in people’s thoughts, emotions, and beliefs, they contain many symbols with a lot of capacity for semantic analysis. khaf county, razavi khorasan province, has numerous folk legends, full of symbols and meaning-making potential, and the present research aims at recognizing this potential and studying people’s concerns as reflected in the legends. in this research, for the first time, two folk legends of khaf, kakolzari va dandanmorwarid and sultan va heydarbeig, are symbolically studied based on ogden and richards’ semiotic triangle to know which part of culture the symbols have originated from and then examine the frequency of ritual thoughts in the symbols. having extracted the symbolic vocabulary from the stories, the cultural origin, main concepts, hermeneutic thought, and finally the frequency of ritual thoughts were analyzed in the text of the stories. according to the results, most of the symbols are taken from the environment and material culture of the city, and they are often present in the text with a ritual concept.considering the harsh geographical conditions of khaf, it seems that people have tried to gain belonging to a group as a form of security by giving religious and mystical meaning to the material and natural elements of their surroundings and by participating in stories, myths and religious rituals.