تحلیل کارکرد سنّت‌های آیینی در شعر محمدرضا شفیعی کدکنی

تعامل با «سنّت» یعنی توجه به پیشینۀ تاریخی فرهنگی و انعکاس و احیای آن‌ که شاعران و منتقدان معاصر از زوایای مختلفی به آن نگریسته‌اند، وجه غالب شعر شفیعی کدکنی را تشکیل می‌دهد. شعر او را به دلیلِ حضور پررنگ و قاطع سنّت‌ها و نیز دلبستگی شاعر به میراث تمدن و آیین‌های ایرانی و اسلامی و احاطه بر ابعاد گوناگون آن، می‌توان مصداقی از ادبیات آیینی تلقی کرد. پژوهش حاضر به روش توصیفی تحلیلی و با هدف تبیین جایگاه سنّت‌های آیینی در آثار شعری شفیعی نگاشته شده‌است. مسالۀ اصلی پژوهش، بررسی شگردهای به‌کارگیری میراث آیینی از زوایای نقاب، اسطوره، صبغۀ محلی و میراث متنی و تبیین کارکردهای این سنّت‌ها در سطوح زبانی، فکری و ادبی شعر شفیعی است. در شعر او، کارکرد ادبی و بلاغی نقاب‌ تشخص دارد و در راستای اندیشه‌های سیاسی و اجتماعی به‌کار می‌رود. اسطوره‌ نیز عمدتاً با تغییراتی در معنا و کارکرد، به‌صورت نماد، متناسب با دغدغه‌های امروز شاعر به کار گرفته می‌شود و سبب غنای اندیشه و ادبیت شعر او می‌گردد. انعکاس صبغۀ محلی و توجه ژرف و گسترده به آداب و رسوم و میراث متنی نیز از عوامل تقویت زبان شعر و از اسباب ایجاد فضاهای هنری در کلام اوست.

analysis of the function of rituals traditions in the poetry of mohammad reza shafiei kadkani

engaging with tradition entails paying attention to the historical-cultural legacy and reflecting upon its significance, which contemporary poets and critics have approached from various perspectives. this dominant aspect of shafiei kadkani’s poetry is shaped by his strong and decisive engagement with traditions, as well as his attachment to the cultural heritage and rituals of iranian and islamic civilizations and the exploration of their diverse dimensions. his poetry can be considered an example of ritualistic literature due to his vivid and resolute incorporation of traditions and his encompassing of their multifaceted aspects. this present study, employing a descriptive-analytical method, aims to elucidate the position of religious rituals in shafiei kadkani’s poetic works. the main focus of the research is to examine the intricacies of utilizing the ritualistic heritage from the perspectives of mask, mythology, local identity, and textual heritage, and to explain the functions of these traditions at linguistic, intellectual, and literary levels in shafiei kadkani’s poetry. in his poetry, the literary and rhetorical function of the mask is evident and serves the poet’s political and social ideas. mythology, with changes in meaning and function, is primarily employed as a symbol, adapted to the poet’s contemporary concerns, contributing to the richness of his thoughts and literary expression. the reflection of local identity and the profound and extensive attention to customs, traditions, and textual heritage are also factors that strengthen the language of his poetry and contribute to the creation of artistic spaces in his discourse.