بررسی نقوش آیینی سنگ مزارهای قاجاری گورستان های شهنشاه، حیات الغیب و حاجی بکتاش لرستان (براساس کارکرد اجتماعی فرد متوفی)

گورها و گورستان ها، بیش از آن که مکانی برای تدفین و به خاک سپردن مردگان باشند، بخش مهمی از اندیشه و زندگانی را به خود مربوط می سازند. سنگ مزار های هر دوره تاریخی، متناسب با فرهنگ و هنر آن دوره ساخته شده و اطلاعات تاریخی، سیاسی ، مذهبی و اعتقادات مردمی را به آینده منتقل می کند. بسیاری از دانسته‌های امروز ما از نحوه زندگی گذشتگان، در نتیجه بررسی باستان‌شناسان از درون گور‌ها با آثار بر جای مانده آرامگاه‌ها، و نقوش کنده شده روی آن‌ها است. آثار بجامانده در دل سنگ، چون عالمی خاموش، گنجینه هنر گذشتگان را معرفی می‌کند. از دوره‌ی قاجاری تعداد زیادی گورستان در نقاط مختلف ایران از جمله استان لرستان به ‌جا مانده است. این پژوهش قصد دارد به بررسی نقوش سنگ قبرهای گورستان‌های شهنشاه، حیات‌الغیب و حاجی بکتاش لرستان (براساس کارکرد اجتماعی فرد متوفی) در دوره‌ی قاجاری بپردازد.پرسش‌هایی که در موضوع نوشتار حاضر به آن میپردازد عبارت است از: 1. مضمون و محتوای نقوش تزیینی گورستان‌های مورد مطالعه در ارتباط با فضای اجتماعی و فرهنگی استان لرستان چگونه تفسیر میشود؟ 2. نقوش و تزیینات سنگ قبر قبرستان‌های مورد مطالعه به چندگروه تقسیم می‌شوند؟ 3. نقش مایه‌های سنگ مزارهای مورد مطالعه دارای چه مضامین و مفاهیم نمادگرایانه هستند؟. به منظور رسیدن به اهداف پژوهش روشی که در این مقاله ‌به کار گرفته می‌شود توصیفی-تحلیلی است. اطلاعات لازم با استفاده از منابع کتابخانه‌ای، پایان‌نامه‌ها و مقاله های مختلف و میدانی جمع‌آوری شده است. نتایج حاصله از بررسی نقوش سنگ قبرهای گورستان‌های شهنشاه، حیات‌الغیب و حاجی بکتاش لرستان نشان می‌دهد نقوش روی سنگ قبرهای گورستان گوشه شهنشاه انجام شد، موضوعاتی همچون مذهبی (نشانه های سوگ و سوگواری، نشانه های عبادت، ایمان) و غیرمذهبی ( نشانه های جنگاوری، شکار، سوارکاری، حیوانات و شجاعت، نشانه های مهمان نوازی، نشانه های بانوان و آراستگی بانوان) به کار رفته است.

ritual motifs in qajar tombstones of shahanshah, hayat al-ghaib and haji baktash cemeteries in lorestan: an investigation based on the social function of the deceased

graves and cemeteries, more than being a place to bury the dead, are an important part of thought and life. the tombstones of each historical period are made in accordance with the culture and art of that period and transmit historical, political, and religious information and popular beliefs to the future. our knowledge of the life in the past is transferred to a large extent by archeologists, who investigate the remains of the tombs and the designs carved on them. a large number of cemeteries have remained of the qajar era in different regions of iran, including lorestan province. this research tries to investigate motifs in tombstones of shahanshah, hayat al-ghaib, and haji baktash cemeteries in lorestan province during the qajar era by focusing on the social function of the deceased. this research tires to answer the following questions: (1) how are the themes and contents of the decorative motifs in the cemeteries interpreted with regard to the social and cultural atmosphere of lorestan province? (2) how can the motifs and decorations of the tombstones be classified? (3) what symbolic themes and concepts are found in the motifs of tombstones? a descriptive-analytical method was used to that end. the data were collected by reading library resources, theses, and papers and also field research. the results of the investigation of the motifs in tombstones of shahanshah, hayat al-ghaib and haji baktash cemeteries in lorestan show that the motifs on the tombstones of goosheh shahanshah cemetery present religious themes (such as signs of mourning, worship, and faith) and non-religious themes (such as signs of bravery, hunting, horse-riding, animals, hospitality, women, and women’s grooming).