خلقت و آفرینش در مثنوی ‌های بیدل با نظر به منابع فلسفی و عرفانی دین هندو

دین هندو یکی از مهم‌ترین ادیان در هند است. خلقت و آفرینش انسان و جهان هستی پایه‌ی جهان‌بینی و ایدئولوژی این دین را تشکیل می‌دهد. مفاهیم خلقت و آفرینش انسان و جهان در قدیم‌ترین متون حکمی و فلسفی آنها یعنی وداها و اوپه‌نیشدها مطرح شده است. در وداها خلقت و آفرینش را از عدم و نیستی می‌دانند. در متون اوپه‌نیشدها برای تبیین خلقت و آفرینش از واژه‌ی «برهمن» استفاده کرده‌اند. برهمن از یک سو عدم و نیستی است و هیچ توصیف ادراکی نمی‌گیرد و به آن «نیرگون برهمن» می‌گویند و از سوی دیگر جهان مادی و جسمانی است که آن را «سگون برهمن» می‎نامند. فرزانگان اوپه‌نیشدی می‌گویند عدم و نیستی مانند یک روح حقیقی در باطن انسان و جهان هستی وجود دارد. بیدل بی‌آنکه از اصطلاحات «نیرگون برهمن» و «سگون برهمن» استفاده ‌کند، به گونه‌ای چیستی آفرینش را گزارش می‌کند که مخاطب آشنا با عرفان و فلسفه هند، می‌تواند با نظر در زوایای سخن او، تصاویر و شیوه استدلالش مفاهیم هندی «عدم و نیستی»، «انسان»، «تخم عالم کیهانی»، «نظریه‌ی انعکاس»، «شخص خلقت» و «وهم و خیال بودن جهان هستی» بازیابی کند.

creation in bidel’s masnavis with a focus on the philosophical and mystical sources of hinduism

hinduism is one of the most important religions in india. the creation of man and the universe forms the basis of the worldview and ideology of this religion. the concepts of creation of man and the world are mentioned in hindu oldest ruling and philosophical texts, namely the vedas and the upanishads. these texts consider creation as being rootedin nothingness which exists like a true soul in the innermost of man and the universe. theyconsider nirguna brahman as nothingness and nonexistence. hindu scholars use allegoriessuch as reflection theory, creation person, and world tree to demonstrate the relation be􀀐tween nothingness and nonexistence with the material and physical world. bidel dehlavi,the great poet of the eleventh century, lived in india, and has displayed the creation of manand the universe in his masnavis. the main question of the research is whether bidel de􀀐hlavi has been influenced by hindu concepts in showing creation of the universe. this re􀀐search draws on hindu texts such as the vedas and the upanishads and also great exegetistsof the religion to investigate the concepts of creation from nothingness and nonexistence in bidel’s masnavis. the undeniable similarity between creation concepts in hinduism and bidel’s poetry shows his attention to these texts.